P. 1
Virus.pdf

Virus.pdf

|Views: 3|Likes:
出版社:Christianus Ortega
yrghfgfh
yrghfgfh

More info:

Published by: Christianus Ortega on Nov 05, 2013
著作権:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/21/2014

pdf

text

original

Sections

  • HASIL PEMBELAJARAN
  • KERANGKA TAJUK 1
  • 1.1Tangen kepada Lengk ngan
  • !"n#"$
  • Pen%e&e'a(an
  • 1.2Te)*(#an S a# F ng'(
  • Ak#(+(#( Pe), *aan
  • 1.-Ga)(' Tangen dan N").a&
  • 1./Ke#e)*e0aan dan Ke'e&an1a)an
  • Pen#ak'()an Kend()(
  • 1.2 R . ' dan pe# a pe.*e0aan
  • 1.3 Te)*(#an Pe)(ngka# Le*($ T(ngg(
  • Pen#ak'()an kend()(
  • 1.4 Ap&(ka'( Te)*(#an 5 Te)*(#an 'e*aga( Kada) Pe) *a$an
  • !"n#"$ 6Ha&a1 dan Pe, #an7
  • !"n#"$ 6B(dang Ek"n".(7
  • 1.8 Pe.*e0aan F ng'( T)(g"n".e#)( A'a'
  • 1.9 Pe.*e0aan Te)'()a#
  • TAJUK 2MELAKAR GRAF – - JAM
  • KERANGKA TAJUK 2
  • 2.1Me&aka) g)a: dengan .engg nakan Ge".e#e);' Ske#,$pad 6GSP7
  • 2.2Me&aka)kan G)ap$ *ag( F ng'( Ra'("na& 'e,a)a .an a&
  • !"n#"$ 1
  • !"n#"$ 2
  • /.1 S(n"p'('
  • /.2 Ha'(& Pe.*e&a1a)an
  • /.- Ke)angka Ta1 k
  • /./ An#(#e)*(#an
  • !"n#"$5
  • La#($an 5
  • /.2 Ka.()an Tak Ten# dan Ka.()an Ten# /.2.1 Ka.()an Tak Ten#
  • /.2.1.1 H k . A'a' Ka.()an
  • !"n#"$ 5
  • La#($an5
  • /.2.1.2 Tekn(k Ka.()an
  • 6a7Kaeda$ Gan#(an
  • !"n#"$ *
  • /.2.2 Ka.()an Ten#
  • Teorem #.1 .Te")e. A'a' Ka&k & '/
  • S(:a#<'(:a# Ka.()an Ten#
  • /.3 Ap&(ka'( Ka.()an /.3.1 L a' Ran#a
  • Pen%e&e'a(an5
  • /.3.2I'(pad B"ngka$
  • 6A7I'(pad B"ngka$ H()('an
  • !"n#"$ 15
  • !=NT=H 2
  • PEN>ELESAIAN5
  • LATIHAN
  • 6B7ISIPADU KISARAN
  • 6(7 KAEDAH !AKERA
  • !=NT=H -
  • 6((7KAEDAH ?ASHER 6!AKERA BERLUBANG7
  • !=NT=H 3
  • !=N=TH 4
  • !=NT=H 8
  • 6(((7KAEDAH PETALA SILINDER
  • 6a7I'(pad .e&(*a#kan 'a# &engk ng
  • !=NT=H 9
  • !=NT=H 1@
  • !=NT=H 11

TAJUK 1 DERIVATIF – 12 JAM

HASIL PEMBELAJARAN
Pada akhir topik ini, anda seharusnya dapat
• mendefinisikan kecerunan sesuatu tangen kepada lengkungan pada satu titik
• dengan konsep had.
• memahami definisi keterbezaan suatu fungsi f pada satu titik.
• memahami definisi terbitan suatu fungsi pada satu titik.
• menentukan terbitan suatu fungsi dengan menggunakan definisi terbitan atau
prinsip pertama pembezaan.
• menggunakan teorem terbitan seperti petua hasil tambah, petua hasil darab dan
petua hasil bahagi.
• menentukan terbitan bagi fungsi polynomial, rasional dan trigonometri asas
dengan rumus pembezaan.
• mencari terbitan fungsi peringkat lebih tinggi
• mengamalkan konsep pembezaan untuk mencari kadar perubahan seperti halaju
dan pecutan serta kadar perubahan dalam bidang ekonomi.
• menjalankan pembezaan tersirat.
KERANGKA TAJUK 1
1.1 Tangen kepada Lengkungan
1.2 Terbitan suatu Fungsi
1. !aris Tangen dan "ormal
1.# $eterbezaan dan $eselanjaran
1.% &umus dan Petua Pembezaan
1.' Terbitan Peringkat Lebih Tinggi
1.( )plikasi Terbitan * Terbitan sebagai $adar Perubahan
1.+ Pembezaan Fungsi Trigonometri )sas
1
1., Pembezaan Tersirat
1.1 Tangen kepada Lengkngan
-ari kita pertimbangkan graf suatu fungsi f di mana P .c , f.c// ialah satu titik pada
lengkungan. 0ntuk mencari tangen pada titik P di atas lengkungan, kita memilih suatu
nombor kecil , h ≠ 1 dan tandakan titik 2 .c 3 h, f . c 3 h // yang berdekatan dengan P.
4ika h 5 1 dan bila h menghampiri sifar, garis P2 menghampiri satu kedudukan terhad
seperti ditunjukkan oleh garis berputus6putus seperti ditunjukkan. !aris ini dikenali
sebagai tangen kepada lengkungan pada titik P .c, f .c//. 4ika h 7 1 dan bila h
menghampiri sifar dari sebelah kiri, hasilnya adalah sama.
Tangen kepada lengkungan pada satu titik
$ecerunan garis P2 diberi oleh
h
c f h c f ) ( ) ( − +
. )nda boleh mencari kecerunan
garis P2 bila perubahan h menghampiri sifar dengan menentukan nilai
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +

. 8leh itu, kecerunan graf pada titik P . c, f . c / / mempunyai nilai
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +

.
Fungsi f dikatakan terbezakan pada titik c jika
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +

9ujud. 4ika
2
had ini 9ujud, ia dipanggil sebagai terbitan f pada c dan ditulis sebagai f :.c/. 0ntuk
memperoleh f :.c/ iaitu kecerunan graf pada titik .c, f .c //, kita dikehendaki menilai
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +

dan f perlu tertakrif sekurang6kurangnya dalam selang terbuka
yang mengandungi c. ;engan rumus titik<kecerunan, persamaan tangen adalah
y < f. c / = f :.>/ . > < c /.
!"n#"$
?ari terbitan bagi fungsi f .>/ = >
2
pada titik .2, #/. @eterusnya dapatkan
persamaan bagi tangen kepada graf pada titik tersebut.
Pen%e&e'a(an
f :. 2 / =
h
f h f
had
h
) 2 ( ) 2 (
0
− +

=
h
h h
had
h
4 4 4
2
0
− + +

=
h
h h
had
h
2
0
4 +

=
) 4 (
0
h had
h
+

= #
Persamaan tangen kepada graf pada titik .2, #/ ialah
y < # = # . > < 2 / or y = #> < #.
!"n#"$
?ari g: . 2 / diberi g . > / = 2>
2
6 %> 3 1.
Pen%e&e'a(an
g.1/ =
h
g h g
had
h
) 2 ( ) 2 (
0
− +


=
h
h h
had
h
1 10 8 1 ) 2 ( 5 ) 2 ( 2
2
0
− + − + + − +

=
h
h h h
had
h
5 8 2
2
0
− +

=
h
h h
had
h
3 2
2
0
+

=
) 3 2 (
0
+

h had
h
=
1.2 Te)*(#an Sa# Fng'(
Terbitan suatu fungsi f ialah fungsi f : dengan nilai pada > diberi oleh
f :. > / =
h
x f h x f
had
h
) ( ) (
0
− +

, jika hadnya 9ujud. 0ntuk membezakan sesuatu fungsi
bermakna mencari terbitannya dengan syarat fungsi f adalah tertakrif dalam selang
terbuka yang mengandungi >.
!"n#"$
?ari terbitan bagi f, f : .>/ diberi f .> / = >

3 2> 6 +
Pen%e&e'a(an
f : .> / =
h
x f h x f
had
h
) ( ) (
0
− +

=
[ ] [ ]
h
x x h x h x
had
h
8 2 8 ) ( 2 ) (
3 3
0
− + − − + + +

=
h
x x h x h xh h x x
had
h
8 2 8 2 2 3 3
3 3 2 2 3
0
+ − − − + + + + +

=
h
h h xh h x
had
h
2 3 3
3 2 2
0
+ + +

=
) 2 3 3 (
2 2
0
+ + +

h xh x had
h
= >
2
3 2
#
!"n#"$
;iberi f . > / = x , > ≥ 1, cari terbitannya, f :. > /
Pen%e&e'a(an
f :. > / =
h
x f h x f
had
h
) ( ) (
0
− +


=
h
x h x
had
h
− +
→0

=

,
_

¸
¸
+ +
+ +

,
_

¸
¸
− +
→ x h x
x h x
h
x h x
had
h 0
=
x h x h
x h x
had
h
+ +
− +

(
) (
0

=
x h x
had
h
+ +

1
0

=
x 2
1
, > 5 1
!"n#"$
?ari terbitan untuk fungsi, f .>/ =
x
1
, > ≠ 1 dengan menggunakan prinsip pertama
pembezaan.
Pen%e&e'a(an
f .>/ =
x
1
f :.>/ =
h
x f h x f
had
h
) ( ) (
0
− +


%
=
h
x h x
had
x
1 1
0

+


=
h
h x x
h x x
had
h
) (
0
+
− −


=
) (
1
0
h x x
had
h
+



=
2
1
x

Ak#(+(#( Pe),*aan
;engan menggunakan definisi terbitan, cari terbitan pertama bagi fungsi
f . > / = x − 2 , > ≤ 2
AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA
!"n#"$
;iberi f . > / =
¹
'
¹
>

3 , 3
3 ,
2
x x
x x
, cari f : . 6 / and f :. /
Pen%e&e'a(an
f : .6 / =
h
f h f
had
h
) 3 ( ) 3 (
0
− − + −

=
h
h h
had
h
9 6 9
2
0
− − +

= 6 '
@o, f :. 62 / = 6 '
f :. / =
h
f h f
had
h
) 3 ( ) 3 (
0
− +


8leh sebab fungsi f tidak ditakrifkan dengan rumus yang sama pada kedua6dua belah
untuk , kita menentukan hadnya dengan menggunakan had sebelah.
'
@ebelah kiri , f .>/ = >
2
⇒ f :6 . / = ·
− +


h
h
had
h
9 ) 3 (
2
0
h
h h
had
h
2
0
6 +


= '
@ebelah kanan 2, f.>/ = > ⇒ f :3 . / = ·
− +
+

h
h
had
h
9 3 9
0
h
h
had
h
3
0
+

=
;isebabkan had6had sebelah tidak sama,
h
f h f
had
h
) 3 ( ) 3 (
0
− +

tidak 9ujud.
-aka, tiada terbitan pada titik > = .
!"n#"$
;iberi g . > / =
¹
¹
¹
'
¹

<
2
1
,
2
1
,
2
x x
x x
, find g : .
2
1
/
Pen%e&e'a(an
@ebelah kanan
2
1
, g . > / = > . 8leh itu,
g :3.
2
1
/ =
h
f h f
had
h
)
2
1
( )
2
1
(
0
− +
+

=
h
h
had
h
2
1
)
2
1
(
0
− +
+

= 1
@ebelah kiri
2
1
, g .> / = >
2
. 8leh itu,
g :6 .
2
1
/ =
h
f h f
had
h
)
2
1
( )
2
1
(
0
− +


=
h
h
had
h
4
1
)
2
1
(
2
0
− +


=
h
h h
had
h
2
0
+


= 1
$edua6dua belah had adalah sama, had 9ujud and sama dengan 1.
-aka, g : .1 / =
h
f h f
had
h
)
2
1
( )
2
1
(
0
− +

= 1
Ak#(+(#( Pe),*aan
;iberi g .> / =
¹
'
¹
>
≤ +
1 , 2
1 , 1
2
x x
x x
, find g B .1/ and g B .1/
(
1.- Ga)(' Tangen dan N").a&
$atakan P . c, f.c/ / ialah satu titik di atas lengkungan bagi fungsi f dan jika f adalah
keterbezakan pada > = c. maka persamaan bagi garis tangen ialah
y < f .c / = fB .c / . > < c /. !aris yang melalui P and berserenjang dengan tangen itu
dipanggil garis normal. $ecerunan garis normal ialah
) ( '
1
c f

, di mana f B.c/ ≠ 1.
-aka, persamaan bagi garis normal ialah y 6 f. c / =
) ( '
1
c f

.> < c/, di mana f B.c/ ≠ 1.
!"n#"$
?ari persamaan bagi garis tangen dan normal kepada graf f .>/ = >

3 2> at the
point .1,/.
Pen%e&e'a(an
f : . > / = >
2
3 2,
Pada titik . 1, /, kecerunan f B .1/ = . 1 /
2
3 2 = %,
Persamaan bagi garis tangen pada .1, / ialah y < = % . > < 1 / or y = %> < 2.
Persamaan bagi garis normal pada .1, / is y < =
5
1

.> < 1/ or %y 3 > < 1' = 1.
Ak#(+(#( Pe),*aan
?ari titik di atas lengkungan f .>/ = >

6 '>, di mana garis tangen kepada graf itu
adalah mengufuk.
+
1./ Ke#e)*e0aan dan Ke'e&an1a)an
@atu fungsi f dikatakan terbezakan pada titik c jika
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +

9ujud. @eperti
keselanjaran, jika f terbezakan pada setiap titik dalam selang terbuka C, maka kita
mengatakan baha9a f adalah terbezakan dalam selang C. ?ontohnya , f .>/ = >
2
and y
= m> 3 c adalah terbezakan dalam .
∞ ∞ − ,
/ tetapi f .>/ =
x
1
adalah terbezakan
dalam . 6 D, 1 / and on . 1, D /. Fungsi f .>/ = x hanya terbezakan dalam . 1, D /.
@atu fungsi f adalah terbezakan pada E a, bF jika dan hanya jika fungsi itu terbezakan
dalam selang terbuka .a, b/, dan juga mempunyai satu terbitan sebelah kiri pada b dan
satu terbitan sebelah kanan pada a. 4ika f adalah terbezakan dalam Ea, b/ jika dan
hanya jika fungsi itu terbezakan dalam .a, b/ dan mempunyai satu terbitan sebelah
kanan pada a.
Perlu diingatkan baha9a satu fungsi adalah selanjar pada suatu nombor >
9alaupun fungsi itu tidak terbezakan pada titik tersebut. ?ontoh, untuk fungsi
nilai mutlak , f .>/ =
x
adalah selanjar pada titik > = 1 tetapi fungsi tersebut tidak
terbezakan pada titik > = 1 disebabkan berlainan hasil bahagi pada titik > = 1
h
f h f ) 0 ( ) 0 ( − +
=
h
h
=
¹
'
¹
>
< −
0 , 1
0 , 1
h
h
8leh itu,
h
f h f
had
h
) 0 ( ) 0 (
0
− +


= 61 tetapi
h
f h f
had
h
) 0 ( ) 0 (
0
− +
+

= 1
;isebabkan had6had sebelah adalah berlainan nilai, maka
h
f h f
h
) 0 ( ) 0 (
lim
0
− +

tidak
9ujud. Galaupun bukan setiap fungsi selanjar adalah terbezakan, namun setiap fungsi
terbezakan pastinya selanjar. -engikut teorem, jika fungsi f adalah terbezakan pada >,
maka fungsi f adalah selanjar pada >.
,
Ak#(+(#( Pe),*aan
;iberi f .>/ =
¹
'
¹
≥ +
<
1 ), 1 ( 2
1 , 4
2
x x
x x
, cari f B .1/ dan tentukan sama ada f adalah selanjar
pada titik > = 1.
Pen#ak'()an Kend()(
1. ?ari f : . c / dengan menggunakan definisi, f :.c/ =
h
c f h c f
had
h
) ( ) (
0
− +


untuk setiap yang berikut *
. a / f .>/ = < >

, c = 2
. b / f .>/ =
2
2
+ x
, c = 6
. c / f .>/ = x − 8 , c = #
2. Hezakan setiap fungsi yang berikut berdasarkan definisi terbitan
. a / f .>/ = > < >
2

. b / f .>/ =
5
1
− x
. c / f .>/ = 2 − x
. ?ari persamaan bagi tangen dan normal pada titik c yang diberi.
. a / f .>/ = > < >
2
I c = 2
. b / f .>/ =
5
1
− x
I c = '
. c / f .>/ = 2 − x I c = '
#. Tentukan sama ada setiap fungsi yang berikut adalah terbezakan atau tidak
pada > = c dan carikan f : .c/ jika 9ujud.
. a / f .>/ =
¹
'
¹
> +

1 , 1 2
1 , 3
3
2
x x
x x
I c = 1
11
. b / f .>/ =
¹
¹
¹
'
¹
≥ −
< −
3 , 3
3 ,
2
1
2
x x
x x
I c =
. c / f .>/ =
¹
'
¹
− > +
− ≤ +
1 , ) 1 (
1 , 1
2
x x
x x
I c = 61
%. $atakan f .>/ =
¹
'
¹
>
≤ −
0 ,
0 , 1
2
2
x x
x x

.a/ ?ari f :6.1/ and f :3 .1/ jika 9ujud
.b/ Tentukan sama ada f terbezakan pada titik > = 1 .
'. ;iberi f . > / = x − 1 for 1 ≤ > ≤ 1
. a / Jitungkan f : . > / untuk setiap > ∈ . 1, 1 /
. b / ?ari f :3.1/, jika 9ujud.
. c / ?ari f :A .1/ , jika 9ujud.
1.2 R.' dan pe#a pe.*e0aan
• 4ika f .>/ = k ialah suatu fungsi malar, maka f B .>/ = 1
• 4ika f .>/ = c f.>/ , c = pemalar, maka f B .>/ = c f B .>/
• 4ika f .>/ = >
n
, maka f B .>/ = n >
n61
• . f t g /B .>/ = f B .>/ t g B .>/ atau dalam simbol Leibniz
)] ( [ )] ( [ )] ( ) ( [ x g
dx
d
x f
dx
d
x g x f
dx
d
+ · +
• Petua hasil darab * . f ⋅ g /B .>/ = f . > / gB .>/ 3 g .>/ f B .>/ atau
11
)] ( [ ) ( )] ( [ ) ( )] ( ) ( [ x f
dx
d
x g x f
dx
d
x f x g x f
dx
d
+ ·
• Petua hasil bahagi * ( )
[ ]
2
' '
'
) (
) ( ) ( ) ( ) (
x g
x g x f x f x g
x
g
f −
·

,
_

¸
¸
atau
[ ]
2
) (
)] ( [ ) ( )] ( [ ) (
) (
) (
x g
x g
dx
d
x f x f
dx
d
x g
x g
x f
dx
d

·
1
]
1

¸

!"n#"$
Hezakan terhadap > bagi f .>/ = #>

< >
2
3 > < % dan carikan f : . 1/
Pen%e&e'a(an
f : .>/ = 12>
2
< '> 3 1 and f : . 1 / = 12 .1/
2
< '.1/ 3 1 = (
!"n#"$
Hezakan terhadap > bag g .>/ = . >

62> 3 / . 2>
2
< 1 / dan carikan g :. 1 /
Pen%e&e'a(an
$atakan u .>/ = >

62> 3 dan K .>/ = 2>
2
< 1.
;engan petua hasil darab , kita dapat,
g:.>/ = u.>/ KB.>/ 3 K.>/u B.>/
= . >

62> 3 / . #> / 3 .2>
2
< 1 / . >
2
< 2 /
= #>
#
< +>
2
3 12> 3 '>
#
6(>
2
3 2
= 11>
#
< 1%>
2
3 12> 3 2
-aka, g: .1/ = 11 < 1% 3 12 3 2 = ,

Ak#(+(#( Pe),*aan
12
Hezakan terhadap > untuk F .>/ = .a> 3 b/ .c> 3 d/, di mana a, b , c d adalah
pemalar6pemalar dengan menggunakan petua hasil darab.
!"n#"$
Hezakan terhadap > untuk g .>/ =
x x
2 3
2
− . @eterusnya carikan g : . 61 /
Pen%e&e'a(an
g : .>/ = 6 ' >
6
6 . 6 2>
62
/
= 6 '>
6
3 2>
62
atau
2 3
2 6
x x
+ −
g : .61/ =
·

+


2 3
) 1 (
2
) 1 (
6
+
!"n#"$
Hezakan terhadap > untuk f .>/ =
4 3 2
1
2
+ − x x
. @eterusnya carikan f : .1/
Pen%e&e'a(an
f : .>/ =
2
)] ( [
) ( '
x g
x g

=
( )
2
2
4 3 2
3 4
+ −


x x
x
f : .1/ =
( )
2
2
4 ) 1 ( 3 ) 1 ( 2
3 ) 1 ( 4
+ −


=
9
1

!"n#"$
1
Hezakan terhadap P.>/ =
1 2
2 5
4
2
− +

x x
x
Pen%e&e'a(an
$atakan P .>/ =
) (
) (
x g
x f
dan menggunakan petua hasil bahagi,
F: .>/ =
[ ]
2
) (
) ( ' ) ( ) ( ' ) (
x g
x g x f x f x g −
=
2 4
3 2 4
) 1 2 (
) 2 4 )( 2 5 ( ) 10 )( 1 2 (
− +
+ − − − +
x x
x x x x x
=
2 4
3 2 5 2 5
) 1 2 (
4 8 10 20 10 20 10
− +
+ + − − − +
x x
x x x x x x
=
2 4
2 3 5
) 1 2 (
4 10 10 8 10
− +
+ − + + −
x x
x x x x
!"n#"$
Hezakan terhadap > untuk f .>/ =
2
5
3 2
x
x x −
, > L 1. @eterusnya carikan f B . 1/
Pen%e&e'a(an
f .>/ =
2
5
3 2
x
x x −
=
x
x 3 2
4

f :.>/ =
2
4 3
) 3 2 ( ) 8 (
x
x x x x − −

=
2
5 4
3 2 8
x
x x x + −

= +>
2
6 2>

3
x
3
-aka, f : .1/ = + < 2 3 = ,
!"n#"$
1#
?ari persamaan bagi tangen dan normal kepada graf f .>/ =
2 − x
x
pada titik .#, 2 /.
Pen%e&e'a(an
f :.>/ =
2 2
) 2 (
2
) 2 (
) 2 (


·

− −
x x
x x
f : .#/ =
2
1
4
2
− ·

Persamaan tangen pada titik .#, 2/ ialah y 6 2 =
2
1

. > < # / atau > 3 2y 6 + = 1
Persamaan normal pada titik .#, 2/ ialah y < 2 = 2 . > < # / atau 2> < y < ' = 1


Ak#(+(#( Pe),*aan
?ari terbitan bagi setiap fungsi yang berikut *
. a / f.>/ = . >
2
< / . > 3 1 / . b / g .>/ =
x
x
− 1
3
, > L 1
!"n#"$
4ika y =
2 3
3 2
+

x
x
, carikan
dx
dy

Pen%e&e'a(an

dx
dy
=
2
) 2 3 (
) 2 3 ( ) 3 2 ( ) 3 2 ( ) 2 3 (
+
+ − − − +
x
x
dx
d
x x
dx
d
x
=
2
) 2 3 (
) 3 )( 3 2 ( ) 2 )( 2 3 (
+
− − +
x
x x
1%
=
2
) 2 3 (
9 6 4 6
+
+ − +
x
x x
=
2
) 2 3 (
13
+ x
!"n#"$
4ika y = .2>

3 1/ .>
#
6 2> 3 /, carikan
dx
dy

Pen%e&e'a(an

·
dx
dy
. 2>

3 1 /
dx
d
.>
#
6 2> 3 / 3 . >
#
6 2> 3 /
dx
d
. 2>

3 1 /
= .2>

3 1/ .#>

< 2 / 3 . >
#
6 2> 3 / . '>
2
/
= +>
'
< #>

3 #>

< 2 3 '>
'
< 12>

3 1+>
2

= 1#>
'
< 12>

3 1+>
2
< 2
!"n#"$
;iberi u =
x
x
2 1
2

, nilaikan
dx
du

Pen%e&e'a(an

dx
du
=
2
) 2 1 (
) 2 ( 2 ) 2 )( 2 1 (
x
x x

− − −

=
2
) 2 1 (
4 4 2
x
x x

+ −

=
2
) 2 1 (
2
x −
Pada > = 1,
dx
du
=
( )
2
2 1
2

= 2
AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA
Ak#(+(#( Pe),*aan
1'
?ari
2 · x
dx
dy
untuk setiap fungsi yang berikut *
. a / y = > . > 3 / . > 62 / . b / y =
x
x
+ 2
2
1.3 Te)*(#an Pe)(ngka# Le*($ T(ngg(
$atakan f ialah satu fungsi terbezakan, terbitannya f : juga mungkin adalah satu
fungsi dan mempunyai terbitannya ditulis sebagai . f :/: = f :: = f
.2/
yang dikenali
sebagai terbitan kedua bagi f.
@ekiranya y = f .>/ ,terbitan kedua bagi y terhadap > ditulis sebagai
) (
dx
dy
dx
d
iaitu
2
2
dx
y d
.
Terbitan ketiga bagi f adalah terbitan bagi terbitan kedua bagi f dan ditulis
sebagai f BBB .>/ atau f
./
. 4ika y = f .>/, maka terbitan ketiga bagi y terhadap >
ditulis sebagai y:::= f ::: .>/ =
3
3
2
2
dx
y d
dx
y d
dx
d
·

,
_

¸
¸
. $ita boleh teruskan sehingga
terbitan ke6n dan ditulis sebagai f
.n/
. 8leh itu jika y = f .> /, terbitan ke6n bagi f
ditulis sebagai y
.n/
= f
.n/
=
n
n
dx
y d
= ( ) ) (x f
dx
d
n
n
!"n#"$
f .>/ = >
%
< >
#
3 #>

6 %> 3 +,
f : .>/ = 1%>
#
< #>

3 12>
2
< %
f :: .>/ = '1>

6 12>
2
3 2#>
f
./
.>/ = 1+1>
2
6 2#> 3 2#
f
.#/
.>/ = '1> < 2#
f
.%/
.>/ = '1
f
.'/
.>/ = 1 , f
.(/
.>/ = 1, . . .
-aka , f
.n/
.>/ = 1 untuk semua n ≥ '
Ak#(+(#( Pe),*aan
1(
. a / ?ari f
./
.>/ diberi f .>/ =
x
x 8
4
+
.
. b / ?ari f
.#/
.>/ diberi f .>/ = %> < >
#

Pen#ak'()an kend()(
1. ?arikan
dx
dy
untuk setiap yang berikut
.a/ y = 2> 6
x
1
.b/ y =
x
x
− 1
2
2. Tentukan terbitan bagi setiap yang berikiut.
.a/
)
2 1
2
(
x
x
dx
d

.b/

,
_

¸
¸ +
2
3
3 2
t
t
dt
d
. Jitungkan
dx
dy
pada > = 2 untuk setiap yang berikut
.a/ y = .> 3 1/ .> 3 2/ .> 3 /
.b/ y =
( ) ( )
( ) 2
2 1
+
− −
x
x x
#. ?ari f :: .>/ and f :::.>/ bagi setiap yang berikut
. a / f .>/ = >
2
6
2
1
x
. b / f .>/ =
x
x 5
4

1.4 Ap&(ka'( Te)*(#an 5 Te)*(#an 'e*aga( Kada) Pe)*a$an.
Purata bagi kadar perubahan sautu fungsi f terhadap > dalam selang dari > o ke
1+
> o 3 h diberi oleh
h
x f h x f ) ( ) (
0 0
− +
, manakala kadar perubahan f terhadap >
seketika pada >1 diberi oleh f : .>/ =
h
x f h x f
had
h
) ( ) (
0 0
0
− +

jika had 9ujud. @ila lihat
contoh6contoh yang berikut*
!"n#"$
;iberi y = >

< 12>
2
3 #%> 6 1
.a/ ?ari kadar perubahan y terhadap > pada ketika at > = 1
.b/ ?ari nilai6nilai > jika kadar perubahan y terhadap > adalah sifar.
Pen%e&e'a(an
.a/
dx
dy
= >
2
< 2#> 3 #%
Pada > = 1,
dx
dy
= .1/
2
< 2# .1/ 3 #%
= 2#
.b/ Hila
dx
dy
= 1, maka >
2
< 2#> 3 #% = 1 atau >
2
< +> 3 1% = 1
⇒ . > < / . > < % / = 1
∴ > = atau > = %
!"n#"$
;iberi luas sebuah bulatan, ) dengan jejari r ialah ) =
2
r π . Jitungkan kadar
perubahan luasnya terhadap perubahan jejari ketika jejari = % cmM
Pen%e&e'a(an
1,
$adar perubahan luas bulatan terhadap jejari ialah,
r
dr
dA
π 2 ·
. Hila r = % cm,
dr
dA
=
11
π
cmNs. Cni menunjukkan kadar luas bulatan berubah pada kadar 11
π
cm N s
ketika jejarinya ialah % cm.

Ak#(+(#( Pe),*aan
Csipadu sebuah kubus dengan sisi > cm diberi oleh O = >

. ?ari kadar perubahan
isipadu terhadap sisinya ketika jejarinya ialah 11.
!"n#"$ 6Ha&a1 dan Pe,#an7
@uatu objek bergerak sepanjang paksi6> dan sesarannya selepas masa t diberi
oleh > . t / = t

< 12t
2
3 't < 2(. Terangkan .a/ halajunya dari masa t = 1 kepada t = ,
.b/ pecutannya dalam jangka masa E 1, ,F
Pen%e&e'a(an
K.t/ = > : .t/ = t
2
< 2#t 3 ' = .t < 2/ .t < ' /
&ajah * K. t / = . t 6 2/ . t < ' /
-aka, fungsi halaju diberi oleh K.t/ adalah
21
K.t/ =
¹
¹
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
≤ < +
·
< < −
·
< ≤ +
9 6 ,
6 , 0
6 2 ,
2 , 0
2 0 ,
t
t at
t
t at
x
Pada a9alnya, objek itu bergerak ke arah kanan dan berhenti seketika pada t= 2 .
$emudian ia bergerak ke arah kiri dan berhenti pada t = '. @elepas itu objek itu
bergerak ke arah kanan dan teruskan perjalanan ke sebelah kanan.

&ajah * > . t / = t

< 12t
2
3 't < 2(
.b/ Pecutan, a.t/
a .t/ = K : .t/ = 't < 2# = ' .t < #/ ,
a .t/ =
¹
¹
¹
'
¹
≤ < +
·
< ≤ −
9 4 ,
4 , 0
4 0 ,
t
t pada
t
Pada a9alnya, halaju berkurangan sehingga titik minimum pada t = #. $emudian
halaju mulai meningkat selepas t = # dan terus meningkat.

&ajah* a .t/ = ' t < 2#
!"n#"$ 6 B(dang Ek"n".( 7
21
@eorang pengeluar produk ) ingin menentukan sama ada jumlah kos ? .>/ untuk
menghasilkan > produk per minggu adalah diberi oleh fungsi yang berikut
? .>/ = 1111 3 %1> 6
10
2
x
.in &-/
Jitungkan kos marginal pada paras pengeluaran sebanyak %1 unit. $irakan kos
sebenar menghasilkan produk ke6%1.
Pen%e&e'a(an
$os marginal pada paras pengeluaran > diberi oleh terbitan
?: .>/ = %1 6
5
x

⇒ ?: .%1 / = %1 6
5
20
= #'
$os sebenar untuk menghasilkan produk ke6%1 ialah
? . %1 / < ? . %1 /
= E 1111 3 %1 . %1 / 6
10
51
2
F 6 E 1111 3 %1 . %1 / 6
10
50
2
F
= 2+,., 6 2%1 = &- ,.,1
!"n#"$ 6B(dang Ek"n".(7
@eorang pengeluar produk ) menentukan baha9a fungsi kos dan fungsi reKenue
yang terlibat dalam penghasilan dan penjualan > unit produk diberi oleh persamaan
? .>/ = 1%11 3 1%> and & .>/ = +1> 6
2
2
x
. ?ari
.a/ Fungsi keuntungan dan seterusnya tentukan titik P break6eKenQ.
.b/ keuntungan marginal dan seterusnya tentukan paras penghasilanNpenjualan di
mana keuntungan profit adalah sifar.
Pen%e&e'a(an
22
.a/ Fungsi profit P diberi oleh P .>/ = &.>/ < ? .>/ = +1> 6
2
2
x
6 .1%11 3 1%>/
= '%> < 1%11 6
2
2
x
.
0ntuk titik Pbreak6eKenQ, P.> / = 1 ⇒ '%> < 1%11 6
2
2
x
= 1
iaitu 11> < 111 < >
2
= 1
>
2
< 11> 3 111 = 1
.> < 1/ .> < 111/ = 1
> = 1 atau > = 111.
4adi, titik P break6eKenQ ialah > = 1 dan > = 111
.b/ $euntungan marginal diberi oleh terbitan P :.>/ = '% < > dan P :.>/ = 1 bila > = '%

Ak#(+(#( Pe),*aan
@eorang pengeluar produk elektrik menganggarkan baha9a kos dalam &- untuk
menghasilkan > unit produk sehari diberi oleh persamaan
? .>/ = 1111 3 2%> 6
10
2
x
, 1
200 ≤ ≤ x
.
. a / ?ari kos marginal untuk menghasilkan 11 unit produk tersebut.
. b / Handingkannya dengan kos sebenar untuk menghasilkan unit produk
ke611.
1.8 Pe.*e0aan Fng'( T)(g"n".e#)( A'a'
Terbitan untuk beberapa fungsi trigonometri asas adalah seperti yang berikut.
2
dx
d
. sin > / = cos > I
dx
d
. cos > / = 6 sin > I
dx
d
. tan > / = sec
2
> I
dx
d
. cot > / = 6 csc
2
> I
dx
d
. sec > / = sec > tan > I
dx
d
. csc > / = 6 csc > cot >
!"n#"$
Tunjukkan baha9a
) (tan x
dx
d
= sec
2
>
Pen%e&e'a(an
) (tan x
dx
d
=
dx
d
.
)
cos
sin
x
x
=
x
x
dx
d
x x
dx
d
x
2
cos
) (cos sin ) (sin cos −
=
x
x x
2
2 2
cos
sin cos +
=
x
2
cos
1
= sec
2
>
!"n#"$
?ari terbitan kedua bagi y =
x
x
cos 1
sin

Pen%e&e'a(an
y =
x
x
cos 1
sin

y: =
2
2
) cos 1 (
sin ) cos 1 ( cos
x
x x x

− −
y:: =
2
2 2
) cos 1 (
) sin (cos cos
x
x x x

+ −

=
2
) 1 (cos
1 cos


x
x

2#
=
1 cos
1
− x
?ontoh
?ari persamaan bagi tangen kepada lengkungan y = cos > pada titik > =
6
π
Pen%e&e'a(an
y = cos > ⇒
dx
dy
= 6 sin > I at > =
6
π
,
dx
dy
or m = 6 sin
6
π
=
2
1

Titik pada lengkungan ialah .
6
π
, cos
6
π
/ = .
6
π
,
2
3
/
Persamaan tangen ialah y 6
2
3
=
2
1

. > 6
6
π
/
2y 6 3 = 6 > 3
6
π
atau > 3 2y 6 3 6
6
π
= 1


Ak#(+(#( Pe),*aan
?ari terbitan bagi y =
x
x
tan
sec 1−
. @eterusnya nilaikan y: .
3
π
/
Pen#ak'()an kend()(
1. ?ari kadar perubahan isipadu O bagi sebuah kubus terhadap
.a/ panjang diagonal > untuk salah satu permukaan bagi kubus.
.b/ panjang diagonal d untuk salah satu diagonal bagi kubus.
2%
2. @ebuah objek bergerak secara lurus dan sesarannya, > pada masa t ≥1
diberi oleh > .t/ = 2 3 t < t
2


. ?ari sesaran, halaju, pecutan dan lajunya
pada masa t = # s.
. Fungsi kos dan reKenue untuk penghasilan > unit sesuatu produk adalah
? .>/ = #> 3 #11 I & .>/ = 21> 6
50
2
x
for 1 ≤ > ≤ 1111
.a/ ?ari fungsi keuntungan dan tentukan titik Pbreak6eKenQ.
.b/ ?ari keuntungan marginal dan tentukan paras pengeluaran di mana
keuntungan marginal adalah sifar.
#. Hezakan setiap fungsi yang berikut *
.a/ y = sin
2
> I .b/ y = cos
2
> I .c/ y = cot >
1.9 Pe.*e0aan Te)'()a#
4ika y ialah satu fungsi terbezakan dalam > yang memuaskan suatu persamaan
tertentu dalam >. $adang6kadang adalah sukar untuk memperoleh terbitan y
terhadap > kerana kita tidak dapat mengungkapkan y secara eksplisit dalam sebutan >.
"amun, kita masih dapat mencari
dx
dy
dengan menggunakan kaedah pembezaan
tersirat atau secara implisit.
!"n#"$
Hezakan terhadap > bagi >
2
3 y
2
= ,
Pen%e&e'a(an
2'
>
2
3 y
2
= ,
;engan membezakan kedua6dua belah terhadap >, kita dapat

dx
d
.>
2
/ 3
dx
d
. y
2
/ =
dx
d
.,/
2> 3 2y
dx
dy
= 1
dx
dy
= 6
y
x
atau
dx
dy
= 6
2
1 x
x

!"n#"$
?ari
dx
dy
dengan menggunakan pembezaan tersirat.
.a/ >y < y
2
3 2 = > < #y .b/ sin y = 2>y
Pen%e&e'a(an
.a/ >y < y
2
3 2 = > < #y
Hezakan kedua6dua belah terhadap >, kita dapat
>
dx
dy
3 y < 2y
dx
dy
3 1 = 1 6 #
dx
dy
.> < 2y 3 #/
dx
dy
= 1 < y

dx
dy
=
4 2 3
3 1
+ −

y x
y
. b / sin y = 2 >y
Hezakan kedua6dua belah terhadap >, kita dapat,
.cos y/ .
dx
dy
/ = 2 .>
dx
dy
3 y/
.cos y <2 > /
dx
dy
= 2y
2(

dx
dy
=
x y
y
2 cos
2


Ak#(+(#( Pe),*aan
0se implisit differentiation to obtain
dx
dy
in terms of > and y
.a/ #>
2
3 ,y
2
= ' .b/ cos .> < y/ = 2>y
!"n#"$
?ari persamaan tangen kepada lengkungan 2>

3 2y

= ,>y pada titik .1, 2/
Pen%e&e'a(an
Hezakan kedua6dua belah persamaan *
dx
d
.2>

3 2y

/ =
dx
d
.,>y/
'>
2
3 'y
2

dx
dy
= , . y 3 >
dx
dy
/
.'y
2
< ,>/
dx
dy
= ,y < '>
2

dx
dy
=
x y
x y
3 2
2 3
2
2



Pada titik .1, 2/,
dx
dy
=
5
4
3 8
2 6
·



Persamaan tangen kepada lengkungan pada titik .1, 2/ ialah
y < 2 =
5
4
.> < 1/ atau #> < %y = '

2+
Ak#(+(#( Pe),*aan
?ari persamaan bagi tangen kepada lengkungan >
2
3 y
2
= >y 6 1 pada
titik .2, 1/
!"n#"$
0ngkapkan
2
2
dx
y d
dalam sebutan > and y diberi y

6 >
2
= #
Pen%e&e'a(an
y

6 >
2
= #
Hezakan terhadap > , kita dapat
y
2

dx
dy
6 2> = 1
Hezakan terhadap > lagi, kita dapat
y
2

dx
d
.
dx
dy
/ 3 .
dx
dy
/
) 3 (
2
y
dx
d
6 2 = 1
y
2

2
2
dx
y d
3 'y
2
) (
dx
dy
6 2 = 1
!antikan
dx
dy
=
2
3
2
y
x
dari atas, kita dapat,
y
2

2
2
dx
y d
3 'y .
2
3
2
y
x
/
2
6 2 = 1
-aka,
2
2
dx
y d
=
5
2 3
9
8 6
y
x y −
"ota* Pembezaan tersirat boleh dilakukan kepada suatu persamaan dalam >
dan y jika hanya terdapat satu fungsi y dalam > yang memuaskan persamaan
tersebut.
2,

Ak#(+(#( Pe),*aan
0ngkapkan
2
2
dx
y d
dalam sebutan > dan y diberi 2>y 3 y
2
= 1'

Pen#ak'()an Kend()(

1. ;engan menggunakan pembezaan tersirat, dapatkan
dx
dy
dalam sebutan >
dan y.
.a/ >
2
< >
2
y 3 >y
2
3 y
2
= +
.b/ cos .y/ = > y
2. ?ari persamaan bagi tangen dan normal pada titik di atas lengkungan yang
berikut.
.a/ #>
2
3 ,y
2
= (2 at . 62, /
.b/ >
2
< >y 3 y
2
= 61 at . 2, 1 /
TAJUK 2 MELAKAR GRAF – - JAM
HASIL PEMBELAJARAN
-elakar graf fungsi asas dengan menggunakan !eometerBs @ketchpad .!@P/ dan
secara manual.
KERANGKA TAJUK 2
2.1 -elakar graf dengan menggunakan !eometerBs @ketchpad .!@P/
1
2.2 -elakar graf secara manual
2.1 Me&aka) g)a: dengan .enggnakan Ge".e#e);' Ske#,$pad 6GSP7
0ntuk melakar graf dengan !@P, ikut langkah6langkah berikut*
1. Huka !@P, paparan berikut akan ditayangkan. $edudukan menu bar di atas dan
tool bar di tepi kiri.
2. $lik pada fungsi Graph. -enu tarik ba9ah berikut akan dipaparkan.
1
. $lik pada Define Coordinate System. @atah ?artes berikut akan ditayangkan.
8
6
4
2
-2
-4
-6
-8
-15 -10 -5 5 10 15
#. $lik Graph semula. Pada menu tarik ba9ah, klik pada Plot New Function. )rahan ini
akan memaparkan Calculator.
-asukkan fungsi baru seperti dengan kalkulator biasa. ?ontoh, masukkan
.>6/R2, kalkulator akan menunjukkan persamaan f.>/ = .>6/
2
.
2
$lik pada OK. !raf untuk fungsi baru akan dipaparkan pada satah ?artes.
8
6
4
2
-2
-4
-6
-8
-15 -10 -5 5 10 15
f > ( ) = >6 ( )
2
%. $lik pada mana6mana untuk deselect graf dan fungsi. 4ika anda tidak mahu grid
ditunjukkan, klik Graph diikuti oleh Hide Grid.
8
6
4
2
-2
-4
-6
-8
-15 -10 -5 5 10 15
f > ( ) = >6 ( )
2
'. )nda boleh memplotkan lebih daripada satu fungsi pada satah itu. 4ika anda ingin
mengeditkan fungsi anda, kllik pada fungsi itu untuk select fungsi itu. $emudian
pergi ke menu bar dan klik pada Edit. -enu tarik ba9ah akan terbit. $lik pada Edit
Function…

$alkulator akan terbit. Huat pengeditan dan kemudian klik OK.
(. 0ntuk membuat lakaran baru, klik File pada menu bar diikuti oleh New Setch
pada menu tarik ba9ah.
+. 0ntuk mengakhiri sesi anda, klik File pada menu bar diikuti oleh Sa!e "s pada
menu tarik ba9ah.
Pen#ak'()an Kend()(
Plot graf bagi setiap fungsi yang berikut dengan menggunakan !@P*
a. f.>/ = >.>62/.>3/
b. f.>/ =
2
2
+

x
x
c. f.>/ = 2 sin.> 3
4
π
/
2.2 Me&aka)kan G)ap$ *ag( Fng'( Ra'("na& 'e,a)a .ana&.
Pada amnya, fungsi rasional lebih sukar untuk dilakarkan berbanding dengan fungsi
polinomial. $ita perlu menganalisis tingkahlaku sesuatu fungsi rasional. Langkah6
langkah untuk melakarkan &.>/, di mana &.> / =
( )
( )
P x
Q x

adalah seperti berikut*
Langkah 1 6 -enentukan asimptot menegak
)pabila fungsi penyebut, 2.>/ menghampiri sifar, &.>/ akan cenderung kepada S

.
$atakan nilai sifar bagi 2.>/ ialah > = c di mana c ialah suatu pemalar. )pabila >
c →
,
nilai
∞ → ) (x R
, maka > = c menjadi asimptot menegak bagi fungsi &.>/.
#
Langah 26 -enentukan asimptot mengufuk
4ika apabila >
∞ t →
, nilai &.>/ menghampiri suatu pemalar L, maka garis y = L
menjadi asimptot mengufuk bagi fungsi itu.
@ecara ringkas, jika asimptot menegak atau mengufuk bagi fungsi &.>/ 9ujud, ia
ditakrifkan seperti berikut*
)pabila >
∞ t →
, nilai &.>/ menghampiri suatu pemalar L, maka garis y = L akan
menjadi asimptot mengufuk bagi fungsi itu.
)pabila >
c →
, di mana c ialah suatu pemalar dan nilai
∞ → ) (x R
, maka > = c akan
menjadi asimptot menegak bagi fungsi &.>/.
Langkah < -enentukan pintasan6> dan y jika 9ujud
Langkah # < Lakarkan graf
!"n#"$ 1
Lakar graf bagi fungsi f .>/ =
1
2 x −
Pen%e&e'a(an
1. @ifar fungsi penyebut ialah 2, maka > = 2 menjadi asimptot menegak.
)pabila >

2
3
. sangat dekat dengan 2 di sebelah kanan/, f .> /



I
)pabila >

2
6
.sangat dekat dengan 2 di sebelah kiri/, f.> /

6

I
2. )pabila >



, f .>/

1I
)pabila >

6

, f .>/

1
-aka, garis y = 1 atau paksi6> menjadi asimptot mengufuk.
. Pintasan6y ialah .1,
1
2
− /
#. Lakarkan graf seperti dalam gambarajah di ba9ah.
%

Graf #a$i f %&' =
2
1
− x
!"n#"$ 2
Lakar graf fungsi rasional f .>/ =
2 3
2
x
x
+


Pen%e&e'a(an
1. @ifar bagi fungsi penyebut ialah 2, maka garis > = 2 menjadi asimptot menegak.
)pabila > 2 → ,
∞ → ) (x f
, maka > = 2 menjadi asimptot menegak bagi f.>/.
)pabila > menghampiri 2 dari kanan, f.>/

3

dan
apabila > menghampiri 2 dari kiri, f .>/

6

.
2. )pabila >
∞ →
, f.>/ 2 → I dan apabila >
−∞ →
, f.>/ 2 → , maka y = 2
menjadi asimptot menegak.
)lternatif
$ita boleh memeriksa pengangka dan penyebut fungsi f.>/, jika kedua6duanya
mempunyai darjah yang sama .darjah sepunya ialah 1/ dan pekali6pekali utama adalah
2 dan 1, maka kita simpulkan baha9a y = 2 ialah asimptot mengufuk
. Pintasan6> ialah .
3
2
− , 1/ dan pintasan6y ialah .1, 6
3
2
/
'
#, Lakar graf bagi f.>/ adalah seperti dalam gambarajah di ba9ah.
!raf of f.>/ =
2
3 2

+
x
x
(
TAJUK / KAMIRAN
/.1 S(n"p'('
Topik ini memberi pendedahan kepada pelajar tentang dua konsep kamiran iaitu
kamiran sebagai antiterbitan atau kamiran tak tentu dan kamiran sebagai hasil tambah
ketakterhinggaan yang dikenali sebagai kamiran tentu. @eterusnya pelajar akan dapat
memperlihatkan hubungan erat antara dua konsep tersebut dan beberapa teknik
kamiran yang biasa digunakan.
/.2 Ha'(& Pe.*e&a1a)an
1. -enentukan kamiran tak tentu melalui antiterbitan.
2. -engira kamiran tentu dengan menggunakan Teorem )sas $alkulus.
. -enentukan kamiran dengan pelbagai teknik
/.- Ke)angka Ta1k
/./ An#(#e)*(#an
8perasi untuk mencari suatu fungsi bila terbitannya diberi dinamakan antiterbitan. Cni
ditunjukkan dalam takrif berikut*
Proses pencarian bagi fungsi ini disebut an#(#e)*(#an.
+
$amiran
$amiran
)plikasi $amiran
)plikasi $amiran
$amiran tak tentu
dan
$amiran tentu
$amiran tak tentu
dan
$amiran tentu
$onsep )ntiterbitan
$onsep )ntiterbitan
)ndaikata kita diberi suatu fungsi .
@ekiranya kita boleh dapatkan satu fungsi sehinggakan
(
-aka tersebut dinamakan antiterbitan bagi )
!"n#"$5
1. 4elaskan,
2. 4ika , tentukan antiterbitannya.
Penyelesaian *
1. -aka dan , iaitu adalah antiterbitan kepada
2. ;iberi

&ingkasnya,

La#($an 5
Tentukan fungsi antiterbitan bagi*
1. = #>

< '>
2
3 %> 3 (
2. = 3 3
. = T 3
/.2 Ka.()an Tak Ten# dan Ka.()an Ten#
/.2.1 Ka.()an Tak Ten#
@et kesemua antiterbitan fungsi disebut ka.()an #ak #en#. $amiran tak tentu
disimbolkan denga notasi
,

;an dibaca sebagai Pkamiran .tak tentu/ terhadap Q. 8leh itu sekiranya
adalah antiterbitan , maka kita peroleh takrif berikut*
4adual di ba9ah menunjukkan rumus kamiran fungsi pia9ai
&umus fungsi pia9ai &umus fungsi pia9ai dengan pemalar
!"n#"$5
Tentukan kamiran tak tentu bagi*
1.
2.
#1
Takrif kamiran tak tentu

bagi sebarang pemalar c, yang adalah antiterbitan
.
#.
Penyelesaian*


, dimana
2.
.
#.
La#($an 5
Tentukan kamiran tak tentu berikut*
1. (.
2. +.
. ,.
#1
#. 11.
%. 11.
'. 12.
/.2.1.1 Hk. A'a' Ka.()an
4ika selanjar di dalam .a,b/ dan adalah antiterbitan bagi fungsi dalam
.a,b/, maka dengan menggunakan takrif antiterbitan kita perolehi hukum kamiran
berikut*
1. adalah pemalar
2.
Jukum ini boleh dikembangkan untuk digunakan melebihi dua fungsi kamiran
!"n#"$ 5
?ari kamiran tak tentu bagi fungsi berikut*
1.
2.
.
Penyelesaian *
1.
#2

2.
.

La#($an5
?ari kamiran tak tentu *
1. (.
2. +.
. ,.
#. 11.
%. 11.
'.
/.2.1.2 Tekn(k Ka.()an
Pengamiran suatu fungsi tidak semestinya boleh terus didapati daripada fungsi6fungsi
asas maka perlunya teknik6teknik berikut digunakan bagi menyelesaikan kamiran fungsi
tertentu.
#
6a7 Kaeda$ Gan#(an
$aedah ini menukarkan bentuk fungsi kepada bentuk pia9ai fungsi kamiran. Terdapat
dua jenis gantian yang boleh digunakan samada gantian ungkapan algebra atau
gantian fungsi trigonometri. ;engan menggantikan sebagai dan
maka kita perolehi
!"n#"$5
$amirkan fungsi berikut*
1.
2.
Penyelesaian*
1. !antikan , maka
!antikan ke dalam

2. !antikan , maka iaitu
@eterusnya gantikan

##

Latihan *
;engan menggunakan kaedah gantian, tentukan nilai kamiran berikut*
1.
%.
2.
'.
3.
(.
4.
+.
.b/ Kaeda$ Be)pe)(ngka#
@ekiranya dan adalah fungsi yang terbezakan, maka pembezaan hasil darab
mengikut rumus ialah*
;engan mengkamirkan kedua6dua belah persamaan, kite perolehi
iaitu
#%
8leh itu, rumus kamiran berperingkat ialah*
!"n#"$5
$amirkan*
1.
2.
Penyelesaian *
1. )mbil
-aka
8leh itu I

2. !antikan,



0langi kaedah ini untuk kamiran di sebelah kanan

#'

8leh itu I
Latihan *
;engan menggunakan kaedah berperingkat, dapatkan nilai kamiran berikut*
1.
2.
.
#.
.c/ Kaeda$ Pe,a$an Sepa)a
Herikutnya, lihat kamiran berbentuk
Uang mana dan adalah fungsi polinomial, dan darjah kurang dari
@yarat*
@ekiranya darjah melebihi atau sama dengan , maka perlulah dibahagi dengan .
Cni bergantung sama ada boleh diungkapkan sebagai hasil darab linear dan kuadratik.
4enis polinomial dan pecahansepara
$es 1*
#(
$es 2 *
$es *
!"n#"$ *
1. Tentukan , yang dan dalam bentuk pecahan separa
dan kemudian tentukan antiterbitannya
Penyelesaian*
;arabkan kedua6dua belah persamaan dengan kita peroleh

Hila ,
Hila
Hila
8leh itu,
#+


2. Tentukan nilai
Penyelesaian *


Hila
Hila
0ntuk mendapatkan nilai andaikan lalu kita peroleh

8leh itu I


@ebab bila

#,
;an bila


La#($an5
;engan menggunakan kaedah pecahan separa, dapatkan nilai kamiran berikut*
1. .
2. #.
/.2.2 Ka.()an Ten#
Pertimbangkan fungsi selanjar dalam selang maka kamiran dalam selang ini
disebut ka.()an #en# dan notasi yang digunakan ialah , jika had ini 9ujud
Teorem #.1 .Te")e. A'a' Ka&k&'/
4ika selanjar pada selang dan adalah antiterbitan bagi dalam selang
tertutup , maka


"ilai dikatakan kamiran dan nilai adalah kamiran.
%1
S(:a#<'(:a# Ka.()an Ten#
4ika dan adalah selanjar pada selang
1. jika
2. jika
. jika suatu pemalar
#. bagi sebarang pemalar
%.
'. 4ika boleh dikamirkan dalam selang tertutup yang mengandungi dan ,
, jika
(. Te")e. N(&a( M(n * 4ika fungsi selanjar pada selang , maka 9ujud suatu
nombor
dalam supaya
!"n#"$ I
"ilaikan
a)
b/
Penyelesaian *
a/

%1
b/



/.3 Ap&(ka'( Ka.()an
/.3.1 La' Ran#a
4ika selanjar dalam selang Ea,bF dan pertimbangkan rantau & di ba9ah garis lengkung
. Lukis satu garis menerusi rantau di sebarang titik , yang menyambungkan
sempadan6sempadan bahagian atas dan ba9ah rantau. !aris ini di panggil eratan
rentas. !aris ini di gerakkan ke kanan dan ke kiri .atau dari atas ke ba9ah/ iaitu dari
kedudukan terendah ke kedudukan tertinggi nilai .atau nilai /.
i) 4ika , .graf berada di atas paksi <>/ maka luas graf y = f.>/ dari

kepada , di dalam ka9asan dibendung oleh paksi ialah
%2
Luas keratan
Pertimbangkan satu keratan rentas yang selari dengan paksi6y. Luas keratan rentas ini
ialah di mana berada dalam selang < .
-aka luas di ba9ah graf adalah hasil tambah keratan rentas iaitu
ii) 4ika , .graf berada di ba9ah paksi < /, maka luas bagi graf y = f.>/
dari kepada , di dalam ka9asan dibendung oleh paksi ialah
Luas keratan rentas ialah

-aka luas di ba9ah graf ialah
%
Luas
Luas
!eratan
rentas
iii) Luas yang dibendung di antara dua graf fungsi dan ,
bagi nilai kepada ialah

Luas keratan rentas ialah


-aka luas ka9asan terbendung pada rajah di atas ialah
$aedah yang sama boleh digunakan untuk keratan rentas yang selari dengan
paksi < dan diperolehi
%#

!eratan rentas
$eratan rentas
Luas keratan rentas . -aka luas bagi ka9asan yang terbendung dalam rajah
di atas ialah
!"n#"$5
;apatkan luas rantau yang disempadani oleh graf dan
seperti pada rajah berikut
Pen%e&e'a(an5

%%
Luas
2
!"n#"$5
;apatkan luas rantau yang dibatasi oleh graf , paksi6 dan garis < garis
> = 2 dan > = # seperti pada rajah berikut *
Pen%e&e'a(an5
$ita akan dapat ja9apan yang silap jika luas itu kita hitung kerana
kamiran itu memberikan &a' a&1a*a) bukannya luas sebenar. Luas sebenar ialah
@ebab dalam selang sebenar E2,F garis y = 1 adalah lebih besar dari lengkung
y = > . > < / manakala yang sebaliknya berlaku dalam selang E,#F. 8leh itu, luas
sebenar ialah
%'

La#($an5
1.;apatkan luas rantau yang dibatasi oleh setiap graf pada rajah di ba9ah.


2. ?ari luas yang dibatasi oleh lengkung dan paksi <>.
%(
)
)
)
)
"
. ?ari luas yang dibatasi oleg lengkung dan paksi dan garis .
#. ?ari luas yang dibatasi oleh lengkung yang diberikan *
/.3.2 I'(pad B"ngka$
Hab ini akan membincangkan bagaimana mendapatkan isi padu bongkah
kisaran apabila satu rantau dalam koordinat kartesan dikisarkan. @elain itu kita
juga ingin mencari isipadu satu bongkah yang keratan rentasnya tidak sekata
.bukan berbentuk silinderV. Jirisan bongkah yang berserenjang dengan
paksinya .samada paksi6> atau paksi6y/ menjadi n keping hirisan dan isipadu
bongkah adalah hasil tambah hirisan ini. Jasil tambah &iemann seterusnya
digunakan untuk mendapatkan penghampiran tepat kepada isipadu bongkah.
6A7 I'(pad B"ngka$ H()('an
!"n#"$ 15
Tapak satu bongkah adalah satu bulatan dengan jejari # unit. $eratan rentas bongkah
berserenjang dengan paksi > memberntuk segi tiga sama dengan ketinggian 2 unit. ?ari
isi padu bongkah tersebut.
Pen%e&e'a(an5
%+
!eratan rentas #erseren$an% &en%an 'aksi (
)
Luas hirisan segi tiga sama ialah
-aka
!unakan kaedah kamiran gentian trigonometri kita perolehi
Perhatian *
4ika diberikan keratan rentas dengan paksi < y adalah satu segi tiga maka
gunakan rumus yang kedua iaitu*
%,
Csi padu =
Luas keratan rentas dimana .
Csipadu bongkah ialah
4a9apan yang diperoleh adalah berbeza kerana isipadu bongkah hirisan yang
diberikan dalam rajah yang pertama adalah berbeza dengan isipadu bongkah hirisan
yang diberikan olah rajah yang kedua.
!=NT=H 2
@atu bongkah mempunyai tapak berbentuk bulatan dengan jejari # unit. ?ari isipadu
bonglah tersebut jika keratan rentas yang berserenjang dengan diameter bulatan
membentuk segi tiga sama dengan sisinya berada atas tapak bongah tersebut.
PEN>ELESAIAN5
Luas keratan rentas ialah
-aka isipadu bongkah ialah
'1
LATIHAN
1. Tapak sebuah bongkah berbentuk separuh bulatan berjejari # unit. $eratan
rentas berseranjang dengan diameter adalah merupakan segi tiga tepat bertapak
sama. ?ari isipadu bongkah ini.
2. Tapak sebuah bongkah dibatasi oleh lengkung dan . 4ika
keratan rentas berserenjang dengan paksi y membentuk segi empat sama, cari
isipadu bongkah ini.
3. Tapak sebuah bongkah yang berbentuk bulatan . @etiap keratan
rentasnya berbentuk segi tiga sama. ?ari isi padu bongkah ini.
6B7 ISIPADU KISARAN
$atakan selanjar dalam selang E a, b F dan positif. 4ika ka9asan & dikisarkan di
sebarang garis maka satu bongkah akan terjana. 4ika & dikisarkan pada paksi > .atau
garis yang selari dengan paksi > /, isipadu kisarannya boleh ditentukan dengan cara
berikut*
Pertimbangkan satu segi empat tepat dalam rantau yang diberikan. 4ika ialah
sebarang nombor dalam subselang maka kita perolehi satu segi empat yang
lebarnya ialah dan panjangnya .
)pabila segi empat tepat ini dikisarkan pada paksi < > maka terbentuk satu cakera
membulat dengan jejari dan tebalnya . Jasil tambah semua isipadu cakera ini
adalah

'1
)pabila maka
Csipadu
!aris di mana rantau dikisar dinamakan pasi isaran.
6(7 KAEDAH !AKERA
.a/ Paksi <> sebagai paksi kisaran
Csipadu cakera
'2
$e$ari
Csipadu =
!=NT=H -
&antau yang dibatasi oleh , paksi > dan paksi y dikisarkan pada paksi > di
antara > =1 hingga > = 2. ;apatkan isipadu bongkah yang terhasil.
PEN>ELESAIAN5
!=NT=H /
'
;apatkan isipadu pepejal yang terjana apabila dikisarkan
pada paksi <>.
PEN>ELESAIAN5
.b/ Paksi <y sebagai paksi kisaran
?ara yang sama jika rantau & dikisar pada paksi6y maka satu pepejal akan diperolehi.
-aka isipadu rantau yang dikisarkan pada paksi y adalah
Csipadu
!=NT=H 2
;apatkan isipadu pepejal yang diperolehi apabila rantau yang terbendung oleh
lengkung
dikisarkan pada paksi6y.
'#
Csipadu



*si'a&u cakera
*e*ari
PEN>ELESAIAN5
Csipadu



6((7 KAEDAH ?ASHER 6!AKERA BERLUBANG7
Pertimbangkan dua fungsi dan selanjar dalam selang Ea, bF. 4ika rantau & yang
dibatasi oleh dan dan .seperti rajah di ba9ah/ dikisar pada paksi > atau
garis selari dengan paksi > maka kita perolehi satu pepejal berbentuk cakera lubang.
'%
+ , *e*ari luar- r , *e*ari dalam
Csipadu cakera berlubang ini ialah .
Caitu isipadu cakera besar yang ditolakkan dengan isipadu cakera yang kecil. -aka
isipadu pepejal kisaran adalah
!=NT=H 3
&antau di antara garis dan lengkung diputar pada garis . ;apatkan
isipadu pepejal yang terhasil.
PEN>ELESAIAN5
Csipadu keratan rentas

-aka
''
!=N=TH 4
?ari isipadu bongkah jika ka9asan yang dibendung oleh dan
pada paksi > sekeliling garis .
Csipadu kisaran
'(
!=NT=H 8
?ari Csipadu bongkah terjana apabila rantau yang dibatasi dan

dikisarkan pada paksi y.
PEN>ELESAIAN5
@elesaikan persamaan untuk mendapatkan titik persilangan di antara graf terlebih
dahulu
-aka titik persilanga ialah .1, 61/ dan .#, 2/
'+
6(((7 KAEDAH PETALA SILINDER
$atakan selanjar pada selang Ea, bF dan bagi semua > dalam selang.
&antau & lihat rajah diba9ah yang dibatasi oleh lengkung , paksi <>, garis tegak
dan dikisarkan pada suatu garis, maka satu bongkah akan terjana.
Hongkah ini berbentuk silinder membulat berlubang . silinder tipis atau petala/
6a7 I'(pad .e&(*a#kan 'a# &engkng
Pertimbangkan rantau & yang dibatsai lengkung seperti rajah diba9ah
dikisarkan pada paksi y. ;iketahui isipadu hirisan satu silinder yang terbentuk
mempunyai jejari dalam r dan jejari luar & dan tinggi h ialah
',
Csipadu =
(1
Csipadu =
Perhatian. adalah tinggi silinder terbentuk dan jejari petala silinder ialah yang
diperolehi dari jarak keratan rentas dari paksi kisaran.
?ara yang sama jika rantau & bagi dikisarkan pada paksi6y, isipadu yang
terjana ialah .
!=NT=H 9
&antau yang di batasi garis dan dikisarkan pada paksi <
y . ;apatkan isipadu yang terjana.
PEN>ELESAIAN5
(1
*si'a&u


Perhatikan sekiranya keratan rentas selari dengan paksi > diambil kaedah cakera
berlubang perlu digunakan *
Csipadu =
Perhatian .
Hagi soalan ini kaedah cakera lebih mudah perkiraannya kerana hanya melibatkan satu
kamiran mudah sahaja.
%a' /sipadu meli#atan dua len$un$
(2
4ika & dikisarkan pada paksi y .atau garis lain yang selari dengan paksi kisaran/,
isipadu kisaran ini ialah
!=NT=H 1@
?ari isipadu bongkah jika ka9asan yang dibendung oleh dan
dikisarkan sekeliling paksi y.
PEN>ELESAIAN5
(
Csipadu kisaran ialah
Perhatian.
$aedah cakera berlubang juga boleh digunakan jika keratan rentas selari dengan paksi
> diambil *
!=NT=H 11
$a9asan yang terbatas di antara lengkung dan dikisarkan pada
paksi y. ;apatkan isipadu pepejal yang terjana.
(#
?ari titik persilangan dua graf ini dahulu*
-aka titik persilangan ialah .1,1/ dan .62,#/.
!unakan keratan rentas selari dengan paksi < y. $aedah petala silinder digunakan *
Csipadu
Perhatian.
$amiran menggunakan keratan rentas selari dengan paksi < > lebih sukar jika
digunakan. $enapaM
Latihan
1. Tentukan nilai kamiran tertentu
a)
b/
2. Lakar dan dapatkan luas rantau yang disempadani lengkung dan garis berikut*
a)
dan paksi6>
(%
#)
dan paksi <>
. Lakarkan dan dapatkan luas rantau di antara lengkung dan garis berikut.
a)
dan b/ dan
#. ?ari isipadu bongkah terjana apabila rantau yang dibatasi oleh lengkung yang
dinyatakan dikisar pada paksi >.
a)
dan
#)
dan
c)
dan
&)
dan
e)
dan
")
dan paksi < >
5. ?ari isipadu terjana apabila rantau yang dibatasi oleh parabola dan
dikisarkan sekitar paksi < y.
6. ?ari isipadu pepejal yang diterima jika rantau yang dibatasi oleh ,
paksi6>, dan dikisarkan pada garis
('
(. ;apatkan isipadu pepejal jika rantau yang terbatas oleh lengkung, paksi6> dan
paksi6y dikisarkan pada paksi6>.
((
+. ;apatkan isipadu pepejal jika rantau yang terbatas pada rajah dalam soalan .(
.a/ , ( .b// dikisarkan
.a/ Paksi < y
.b/ !aris > = 2
.c/ !aris y =
9. ?ari isipadu pepejal yang terjana apabila rantau yang dibatasi oleh lengkung
dan dikisarkan sekitar paksi < >.
10. ?ari isipadu pepejal yang terjana apabila rantau dan

dikisarkan sekitar paksi <>.
11. Lakarkan rantau yang dibatasi oleh lengkung dan ;apatkan
a/ Luas rantau diantara lengkung
b/ Csipadu pepejal yang terjana apabila rantau dikisar sekitar paksi < >.
c) Csipadu pepejal yang terjana apabila rantau dikisarkan sekitar garis
12. !unakan kaedah petala silinder untuk mendapatkan isipadu yang terjana apabila
rantau yang dibatasi oleh dan paksi < >, paksi < y dikisarkan pada
garis .
(+
13. ?ari isipadu bongkah yang terjana apabila rantau dibatasi oleh lengkung
dan garis dan paksi < > dikisarkan pada garis berikut *
a)
#)
c)
(,

You're Reading a Free Preview

ダウンロード
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->