You are on page 1of 14

INSTITUCIJE EVROPSKE UNIJE Evropski savjet

Evropski savjet je formalno najvia institucija EU. Nastao je 1974. god. na samitu u Parizu. Potpuno stavljen u funkciju tek 19 !. god. usvajanjem "edinstvenog evropskog akta. #d tada$ Evropski savjet djeluje na politi%kom planu kao generator i kormilar klju%ni& reformi kroz koje je 'ajednica prolazila. (z ove institucije su pokretane strateke inicijative$ koje su imale presudan zna%aj za evoluciju i dalju sud)inu ideje o ujedinjenoj Evropi. Poznata je &arizmati%nost i inicijativnost *aka +elora koji je kao Predsednik Evropske komisije koristio Evropski savjet kao polaznu i nezao)ilaznu instancu za realizaciju svoji& ideja. #d ustanovljenja do danas$ Evropski savjet je zna%ajan inicijator i kreator evropski& integracioni& procesa. Njegov uticaj od 199 ! do da"as s#a"juje jer je pos$ije potpisiva"ja Ugovora i% &astri'ta (ajed"ica ko"stituisa$a "ovu u"utra)"ju strukturu *u"dira"u "a a*ir#aciji "ovi' od"osa i%#e+u v$ada ,$a"ica (ajed"ice- "a t%v! #e+uv$adi"i# pristupo#! Savjet je postao "ajuticaj"iji *aktor sarad"je i%#e+u %e#a$ja ,$a"ica- od"os"o "ji'ovi' v$ada! ,avjet nema zna%ajniju ulogu u pravosu-u ili unutranjim poslovima. ,avjet nije pod ingerencijama ,uda pravde evropski& zajednica$ kako z)og pozicije i na%ina funkcionisanja u sistemu institucionalni& aktera Unije$ tako i z)og toga to u #sniva%kom ugovoru nema tretman klasi%ne institucije. To #u- "arav"o- "e u#a"juje vode.u u$ogu koju i#a u kreira"ju i *orsira"ju strate)ki' po$iti,ki' i drugi' pravaca U"ije- sada- i u /udu."osti! Nad$e0"osti Evropskog savjeta su )iroke i preci%"o de*i"isa"e Ugovoro# i% &astri'ta! . #)aveze ,avjeta u napretku Unije i neka opta polit%ka pitanja. . +rugi pro)lemi u cilju )oljeg funkcionisanja 'ajednice. /arakteristi%ni su pro)lemi ar)itra0e izme-u neki& zemalja %lanica. . (ngerencije utvr-ivanja i konstatovanja te0i& o)lika povreda ili o)aveza %lanica EU. . ,avjet mo0e suspendovati neka prava$ sve do oduzimanja prava glasa za zemlju koja se najte0e ogrijeila o politiku EU$ te mijenjati propise ili kodekse 'ajednice itd. . (mplementacija va0ni& procesa ekonomskog karaktera 1npr. prelazak na evro2. . Utvr-uje klju%ne smjernice i preporuke o ekonomskim politikama %lanica i EU. Savjet dje$uje u "esta/i$"i# periodi#a- pose/"o u vrije#e kri%a i recesija g$o/a$"og "ivoa 1"pr! "egativ"i tre"dovi druge po$ovi"e 223- 229 do 2124! Evropski savjet %ine predsjednici dr0ava ili vlada zemalja %lanica a na njegovim sjednicama mogu prisustvovati i ministri inostrani& poslova$ ali i po jedan %lan /omisije u zavisnosti od tema koje se razmatraju. 'asjedanja ,avjeta su na%elno odre-ena usvajanjem "edinstvenog evropskog akta i to najmanje dva puta godinje.

'asjedanja ,avjeta se odr0avaju krajem polugodita kada dolazi do smjena predsjedavaju3eg ,avjeta Evropske unije 1odnosno ,avjeta ministara2. ,avjet o)avlja izvrne funkcije iz svoje nadle0nosti4 . /od reformi Ugovora 1a to su fundamentalna pitanja2 Evropski savjet utvr-uje klju%ne dugoro%ne smjernice i ciljeve zajedni%ki& politika EU$ prenose3i pri tome nadle0nosti /omisiji da )i se planirana politika mogla realizovati. . ,avjet utvr-uje srednjoro%ne prioritete u sektoru zajedni%ki& politika i kao va0no me-uvladino tijelo koordinira i vri superviziju zacrtani& zajedni%ki& politika EU$ i pose)no$ stanja makroekonomski& politika na nivou zemalja %lanica. . 'emlje %lanice imaju odgovornost provo-enja usvojeni& zajedni%ki& politika a time i primjenu zakonodavstva EU u tim o)lastima. 'a stalnu komunikaciju na relaciji izme-u /omisije i dr0ava %lanica zadu0ene su /omisija i nji&ove vlade. 5a komunikacija je veoma va0na za efikasno funkcionisanje 'ajednice$ pose)no u slu%ajevima divergentni& pogleda njeni& %lanica 1to nije rijedak slu%aj2 u odnosu na neka krupna unutranja pitanja$ na%ine rjeavanja ekonomski& pro)lema ili glo)alni& geo.polit%ki& pitanja. U administrativno.te&ni%kom smislu predsjedavaju3eg ,avjeta servisira 6eneralni sekretarijat ,avjeta ministara. #)aveze predsjedavaju3eg se odnose na izvjetavanje Evropskog parlamenta o svim relevantnim odlukama doneenim u pret&odnom periodu. (ako Evropski savjet nema ingerencije u zakonodavnoj o)lasti$ on mo0e donijeti va0ne$ %ak i fundamentalne odluke$ koje nerijetko mogu uticati i na donoenje zakona ili propisa sa zakonskom snagom u drugim institucijama EU. ,toga je komunikacija ,avjeta sa Evropskim parlamentom$ ,avjetom Evropske unije i drugim institucijama zna%ajna.

Savjet EU
,avjet Evropske unije$ ili prema jo kori3enim starim nazivom ,avjet ministara$ je najzna%ajniji organ odlu%ivanja u EU. 'a razliku od Evropskog savjeta on je stalno zakonodavno tijelo 'ajednice. Njegova s"aga proi%i$a%i upravo i% dvostruke u$oge- kako %ako"odav"e- tako i i%vr)"e- )to je rijetkost u *u"kcio"isa"ja savre#e"i' dru)tve"o eko"o#ski' i prav"i' siste#a. ,avjet Evropske unije u odnosu na Evropski savjet predstavlja instituciju rastu3eg autoriteta. Najva0"iji %adaci ,avjeta Evropske unije su u koordinaciji ekonomski& aktivnosti na nivou 'ajednice i kod njeni& %lanica$ potpisivanje trgovinski& ugovora i ugovora o pridru0ivanju$ usaglaavanje i vo-enje spoljnopoliti%ki& poslova$ )ez)jednosne politike itd. ,avjet je institucija Unije koja je zadu0ena i za donoenje strateki& rjeenja iz domena spoljne politike i )ez)jednosti.

5#sterda#ski# Ugovoro# generalni sekretar ,avjeta Evropske unije je promovisan u 7isokog predstavnika za zajedni%ku spoljnu i )ez)jednosnu politiku$ %ime se dalo do znanja da EU 0eli osna0iti poziciju na svjetskoj politi%koj sceni. ,avjetu je dodjeljena izuzetno va0na uloga u ekonomskoj o)lasti kroz 8uskla-ivanje opti& ekonomski& politika dr0ava %lanica...te ovla3enjima za donoenje odluka...#n svojim odlukama prenosi ovla3enja na /omisiju radi provo-enja propisa koje donosi ,avjet.8 Pose/"a ov$a).e"ja se od"ose "a kreira"je i ko"tro$u #o"etar"e po$itike! Ugovor i% &astri'ta dodije$io je Savjetu ko"tro$"u *u"kciju evropskog siste#a ce"tra$"i' /a"aka! ,avjet Evropske unije je sastavljen od predstavnika dr0ava %lanica na ministarskom nivou. 9inistri imaju ovla3enja u preuzimanju o)aveza za vlade dr0ava %lanica. #)zirom na visoka ovla3enja i pose)no$ mogu3nost da preuzmu o)aveze za dr0ave iz koji& su delegirani$ ministre ne mogu predstavljati drugi funkcioneri. #vdje tre)a napomenuti i to da se ,avjet formira u skladu sa temom koja je predmet razmatranja. 'ato su kom)inacije sastava ,avjeta adaptirane konkretnim pitanjima koja se nalaze na dnevnom redu 1npr. ekonomska pitanja$ finansije i )ud0et$ &armonizacija u fiskalnom sektoru$ socijalna pitanja$ pro)lemi zajedni%ke poljoprivredne politike$ odr0ivi i regionalni razvoj$ industrija$ sao)ra3aj$ opti poslovi$ prijem novi& %lanica$ pro)lemi u zdravstvu$ nauci i kulturi itd.2. (a ra%$iku od *u"kcio"isa"ja Evropskog savjeta koji "ije sta$"o tije$o (ajed"iceSavjet EU i#a visoka ov$a).e"ja u pravosu+u i u"utra)"ji# pos$ovi#a! Uglavnom$ u skladu sa potre)ama za razmatranjem razli%iti& pitanja formira se izme-u 1: i ;< personalni& kom)inacija ,avjeta Evropske unije$ koje svoje aktivnosti formalizuju na oko stotinu sjednica u toku jedne godine. # konkretnim pro)lemima se mo0e odlu%ivati jednoglasno 1konsenzusom2 ili kvalifikovanom 1prostom2 ve3inom glasova. "edinstveni evropski akt 1"E=2 je afirmisao odlu%ivanje kvalifikovanom ve3inom$ dok se prosta ve3ina koristi rijetko$ uglavnom u donoenju proceduralni& odluka. Poslije sporazuma iz 9astri&ta kvalifikovana ve3ina postaje klju%na te&nika u donoenju ve3ine odluka u EU. +alje$ Ugovor iz =msterdama proiruje polje odlu%ivanja kvalifikovanom ve3inom na o)last razvoja$ zapoljavanja i neki& segmenata unutranji& poslova i$ to je veoma zna%ajno$ ovim modelom glasanja otvara se mogu3nost izjanjavanja o najva0nijim temama iz spoljne politike 1koje su jednoglasno usvojene u Evropskom savjetu2. =firmacija odlu%ivanja kvalifikovanom ve3inom ne iznena-uje$ kada se uzmu u o)zir )rojni pro)lemi izme-u zemalja %lanica nastali tra0enjem punog konsezusa$ ali i

nezadovoljstva neki& zemalja u slu%ajevima donoenja odluka putem proste ve3ine koje one nisu )ile spremne pri&vatiti. Navedeni razlozi su doprinijeli da je kvalifikovana ve3ina postala kompromisna matrica odlu%ivanja o raznovrsnim pitanjima vezanim za sadanji status i )udu3nost 'ajednice. Savjet Evropske u"ije ,i"i "apore da se /$okade pri do"o)e"ju od$uka e$i#i"i)u i$i /ar svedu "a #i"i#u#! (/og toga se pose/"a pa0"ja posve.uje procesu usag$a)ava"ja prije g$asa"ja Predsjedavanje ,avjetom Evropske unije podrazumijeva estomjese%no vo-enje od strane dr0ave koja predsjedava u estomjese%nom periodu. Predsjedavaju3i ,avjeta ima velika interna$ ali i eksterna ovla3enja$ jer predstavlja Uniju i iznosi njene stavove po dominantnim me-unarodnim pitanjima. +rugo$ ova pozicija ima veliki zna%aj za zemlju koja predsjedava Unijom >otacija se provodi estomjese%no prema ve3 utvr-enom redoslijedu i ravnopravno za svaku dr0avu %lanicu. (?;<<7 ((?;<<7 (?;<< ((?;<< (?;<<9 ((?;<<9 (?;<1< P$a" predsjedava"ja EU u periodu 2267 218! god! Njema%ka ((?;<1< @elgija Portugal (?;<11 9a-arska ,lovenija ((?;<11 Poljska Arancuska (?;<1; +anska Beka >epu)lika ((?;<1; /ipar Cvedska (?;<1D (rska Cpanija ((?;<1D Eitvanija

Ovu i"stituciju servisira ge"era$"i sekretarijat u ,ijoj su *u"kciji Ko#itet sta$"i' predstav"ika COREPER- 9ud0etski ko#itet i Specija$"i ko#itet %a po$joprivredu

Evropska ko#isija
Evropska ko#isija je va0"o %ako"odav"o- i%vr)"o- dije$o# i 1kva%i4sudsko tije$o EU! #na je izuzetno va0na za funkcionisanje Unije i predstavlja njen centralni organ. (ako je sa aspekta osnovni& demokratski& na%ela$ ali i prema savremenim ustavnim doktrinama rije% o neo)i%noj koncentraciji ingerencija. Nastala 19!:. god. fuzijom neki& izvrni& organa 'ajednice :a"a)"je i"gere"cije i aktiv"osti koje provodi Ko#isija daju joj %a pravo da se u ;rea$"o# 0ivotu; tretira i po"a)a kao ;v$ada (ajed"ice;! Ko#isija i#a )irok prostor i k$ju,"u u$ogu u rea$i%aciji vi%ije ujedi"je"e Evrope i kao takva predstav$ja ;srce i"stitucio"a$"og siste#a Evropski' %ajed"ica!; Evropska ko#isija pod"osi %ako"ske prijed$oge- pokre.e progra#e i projektete kreira druge #jere %a Savjet EU! (ako je uloga /omisije na spoljnopoliti%kom planu inferiorna u odnosu na zna%aj ,avjeta Evropske unije$ ipak i ona o)ez)je-uje komunikaciju sa U F5# i drugim me-unarodnim i specijalizovanim organizacijama.

U domenu zajedni%ke spoljne politke Evropska komisija mo0e davati inicijative$ prijedloge ili insistirati na zasjedanju ,avjeta Evropske unije na rjeavanju ti& pitanja. EU razvija me-unarodnu saradnju sa afri%kim$ karipskim i pacifi%kim dr0avama preko Evropskog fonda za razvoj itd. #na je zadu0ena za provo-enje zajedni%ki& politika EU i kao izvrni organ implementira odluke ,avjeta Evropske unije. U odre+e"i# situacija#a i Savjet #o0e o/av$jati "eke i%vr)"e *u"kcije! Evropska komisija je zadu0ena za procedure projektovanja i )ilansiranja )ud0eta. Njegov nacrt i stru%no miljenje /omisija dostavlja ,avjetu Evropske unije i Evropskom parlamentu participiraju3i tako u njegovoj kreaciji i usvajanju. Evropska komisija upravlja strukturnim fondovima 1fundamentalnim finansijskim resursima regionalne politike2. O"a uprav$ja i socija$"i# *o"do# koji u"apre+uje socija$"u po$itiku U"ijesti#u$i)e %apos$e"ost- uti,e "a rast $i,"og sta"darda gra+a"a itd! Ko#isija uprav$ja i Evropski# *o"do# %a regio"a$"i ra%voj i Evropski# *o"do# %a po$joprivred"u orije"taciju i gara"cije! <o"d %a regio"a$"i ra%voj je veo#a %"a,aja" i"stru#e"t koji# se dje$uje "a rav"o#jer"iji ra%voj pojedi"i' podru,ja U"ije 1i#a i%ra0e"u eko"o#sku i socija$"u ko#po"e"tu4! Predsjednika Evropske komisije )ira ,avjet Evropske unije kvalifikovanom ve3inom. Pret&odno se mora o)ez)ijediti saglasnost Evropskog Parlamenta. #va visoka funkcija se )ira na mandatni period od pet godina Period 19: .19!7 19! .19!9 197<.197; 197;.197; 197D.197! 1977.19 < 19 1.19 4 19 :.199: 199:.1999 1999.;<<4 od ;<<: :osada)"ji predsed"ici Evropske ko#isije I#e ipre%i#e :r0ava :u0"ost prije Ko#isije Falter Gallstein Njema%ka 9inistar spoljni& poslova "ean >eH @elgija 9inistar ekonomije i finansija Aranco 9. 9alfatti (talija 9inistar za javne radove ,icco 9ans&olt Golandija 9inistar poljoprivrede AranIois J. #rtoli Arancuska 9inistar ekonomije i finansija >oH "enkins 7.@ritanija 9inistar ekonomije i finansija 6aston 5&orn Euksem)urg Predsjednik 7lade.Premijer "acKues +elors Arancuska 9inistar ekonomije i finansija "acKues ,anter Euksem)urg Predsjednik 7lade.Premijer >omano Prodi (talija Predsjednik 7lade.Premijer "ose 9.@arroso Portugal Predsjednik 7lade.Premijer

Ugovorom iz =msterdama uloga predsjednika je dodatno oja%ana$ pose)no kroz nadle0nosti politi%kog odlu%ivanja$ uvo-enje koordinacije sa dr0avama %lanicama u iz)oru komesara$ uklju%uju3i i mogu3e promjene resora. Ugovor iz Nice dodatno oja%ava poziciju predsjednika i on postaje istinski lider /omisije. U okviru /omisije djeluju 6eneralni direktorati 16eneralne direkcije2 kao institucije za realizacije planirani& ciljeva i provo-enje zajedni%ki& evropski& politika.

Orga"i%acio"a struktura ge"era$"i' direktorata Energija i sao)ra3aj =dministracija i oso)lje >egionalna politika 9ediji i komunikacije >azvojna politika Pravosu-e i unutranji poslovi Unutranje tr0ite Politika zapoljavanja i socijalna politika Porezi i carinska unija (stra0ivanje 5rgovina 'ajedni%ki istra0iva%ki centar Politika konkurencije Politika zatite 0ivotne sredine @ud0etska politika 'atita zdravlja i potroa%a Ainansijska kontrola /ancelarija za &umanitarnu pomo3 Ekonomski i finansijski poslovi (nformaciono drutvo Preduzetnitvo ,poljni poslovi Poljoprivredna politika Politika proirenja Politika ri)arstva U okviru ovi& slu0)i su organizovani i Eurostat$ #E=A$ 1 te Evropska grupa za etiku u nauci i novim te&nologijama i grupom savjetnika. 5okom ;<<;. god. ove institucije su zapoljavale ; $: &iljada zaposleni& slu0)enika$ koji su direktno ili posredno upravljali )ud0etom od )lizu 97 milijardi evra. @ud0etski limit u periodu ;<<<.;<<!. god. iznosio je 1$;7L 6+P EU$ dok je od ;<<7. do ;<1D. god. limitiran na 1$;4L 6+P. +akle$ ukupna )ud0etska izdvajanja na nivou 'ajednice iznose oko ;4< evra per kapita. Ras'odi ad#i"istracije pre#a *i"a"sijsko# okviru 2267 218! god! =odi"a i%"os 1#$rd! evra4 =odi"a I%"os 1#$rd! evra4 226 !.7;< 211 7.D;< 223 !.9<< 21 7.4:< 229 7.<:< 218 7.! < 212 7.1 < 2267 218 :<.D<< Ukupni trokovi administracije EU u periodu ;<<7.;<1D. god. planirani su u iznosu od oko :< milijardi evra. >.). 1 1 ; D 4 : ! Ras'odi /ud0eta EU u periodu 22>7 226! god! 1u 222 evra4 Naziv @ud0et ;<<7 @ud0et ;<<! (ndeks 8 ? @18A?4 #dr0iv razvoj 44 !; <:< D: !: 97D 1;:$< 'aj. poljopriv. politika.M=P :4 71 :41 :4 :79 471 1<<$;: 6ra-. prava$ slo)ode$ )ez)j. i pravda 1 17! 9!! 1 1!; 1:: 1<1$;7 EU kao glo)alni partner 7 D:; 747 <9D ;91 9<$ : =dministracija ! 94; ;!4 ! !<4 <7 1<:$1; /ompenzacija 444 !4! 1 <7D :<< 41$4; UKUPNO 11@ ?96 19 126 863 ?62 126-@> L > D $ 4 47$D 1$<; !$D7 !$<1 <$D 122

(z ta)ele se vidi da su trokovi administracije EU u nivou od oko !L od raspolo0ivog )ud0eta.

Evropska sluba za borbu protiv pronevjera.

Evropski par$a#e"t
Evropski parlament je visoki zakonodavni organ Evropske Unije$ ali jo uvek nije postao glavno zakonodavno tijelo. 'akonodavne ingerencije Parlamenta su limitirane$ pose)no u fiskalnoj sferi. Va0"a u$oga Par$a#e"ta je svede"a "a $a"sira"je po$iti,ki' i"icijativa i strategija u ci$ju ja,a"ja i"tegracio"i' procesa! Politi%ke aktivnosti Parlamenta$ iako &ijerar&ijski visoko pozicionirane$ imaju predominantno deklarativnu$ a manje izvrnu ulogu. Evropski parlament u koordinaciji sa ,avjetom Evropske unije odlu%uje o nekim zakonodavnim i )ud0etskim pitanjima. 'a razliku od klasi%ni& parlamentarni& funkcija ovo tijelo ne )ira i podr0ava vladu me&anizmima parlamentarne ve3ine$ ve3 ve3insku podrku o)ez)je-uje od pitanja do pitanja. Evropski parlament je prva institucija koja je definisana Ugovorom iz >ima ali ne u dananjem o)liku i pod sadanjim nazivom. #va visoka institucija je >imskim ugovorom )ila definisana kao ,kuptina i ovaj naziv je zadr0an do 19!;. god. kada je promijenjen naziv u Evropski parlament. Poslije proirenja 197D. god. Evropski parlament ima 19 %lanova$ %iji )roj raste sa proirenjima. ,adanji sastav Evropskog parlamenta )roji 7D! %lanova. Blanovi Evropskog parlamenta se )iraju na period od : godina. #d ukupnog )roja jedna tre3ina %lanova su 0ene a iz)orni proces se odvija po univerzalnim iz)ornim pravilima. B$a"ovi Evropskog par$a#e"ta po %e#$ja#a ,$a"ica#a 1 223! god!4 (e#$ja ,$a"ica 9roj ,$a"ova (e#$ja ,$a"ica 9roj ,$a"ova Njema%ka 99 Cvedska 19 Arancuska 7 =ustrija 1 (talija 7 @ugarska 1 7elika @ritanija 7 Ainska 14 Cpanija :4 +anska 14 Poljska :4 ,lova%ka 14 >umunija D: >epu)lika (rska 1D Golandija ;7 Eitvanija 1D @elgija ;4 Eetonija 9 Beka >epu)lika ;4 ,lovenija 7 6r%ka ;4 /ipar ! 9a-arska ;4 Estonija ! Portugal ;4 Euksem)urg ! 9alta : 9jesto zasjedanja Evropskog parlamenta je ,traz)ur. U ovom gradu se odr0ava dvanaest plenarni& sjednica a vanredne se odr0avaju i u @riselu. 6odinje zasjedanje se odr0ava svakog drugog utorka mjeseca marta

Po$iti,ke grupacije u Evropsko# par$a#e"tu 1 223! god!4 Politi%ka grupacija @roj %lanova Parlamenta Evropska narodnja%ka partija.Evropske demokrate ; 4 Partija evropski& socijalista ;1: ,avez li)erala i demokrata za Evropu 1<D Unija za Evropu nacija 44 Evropski zeleni.Evropski slo)odni savez 4; Evropska ujedinjena ljevica.Nordijska zelena ljevica 41 Nezavisnost i demokratija ;4 Nepriklju%eni %lanovi D; Evropski parlament pose)no afirmie rad komisija koje pripremaju prijedloge i radne materijale za plenarne i godinju sjednicu. Komisije Evropskog parlamenta ekonomskog i subekonomskog karaktera: Eko"o#ska- #o"etar"a i ko#isija %a i"dustrijsku po$itiku 9ud0etska ko#isija Ko#isija %a /ud0etsku ko"tro$u Ko#isija %a spo$j"e eko"o#ske od"ose Ko#isija %a regio"a$"u po$itiku Ko#isija %a po$joprivredu i ra%voj se$a Ko#isija %a ri/arstvo Ko#isija %a istra0iva"je- te'"o$o)ki ra%voj i e"ergetiku Ko#isija %a ra%voj i sarad"ju Ko#isija %a sao/ra.aj i ve%e Ko#isija %a eko$ogiju- %dravstvo i %a)titu potro)a,a Komisije Evropskog parlamenta neekonomskog karaktera: /omisija za spoljna pitanja$ )ez)jednosnu i od)ram)enu politikuN /omisija za ustavna pitanjaN /omisija za slo)ode$ prava gra-ana i unutranje posloveN /omisija za kulturu$ omladinu$ o)razovanje i medijeN /omisija za prava gra-anaN /omisija za radna i socijalna pitanjaN /omisija za prava 0enaN /omisija za odre-ivanje$ verifikaciju imenovanja i imunitetaN /omisija za 0al)eN /omisije prema potre)i. Evropski par$a#e"t i#a va0"e i"gere"cije "ad Evropsko# ko#isijo# i Savjeto# Evropske u"ije kada je rije, o po$iti,koj ko"tro$i! Evropski parlament sa ,avjetom ministara zajedni%ki odlu%uje o pitanjima koja su izuzetno zna%ajna za funkcionisanje i razvoj EU. Eocirana su u dva perioda. Prvi se odnosi na zajedni%ko odlu%ivanje od 199D. god. poslije po%etka primjene Ugovora iz 9astri&ta$ gdje spadaju4 O Usaglaavanje zakonodavstva za regulaciju unutranjeg tr0ita. O ,lo)odno pru0anje usluga na zajedni%kom tr0itu. O 'atita potroa%a. O 5ransevropske mre0e. O Pitanja iz o)lasti zatite 0ivotne sredine iz nadle0nosti EU. O +ugoro%ni programi istra0ivanja. O #)razovanje$ kultura i zdravstvo. O ,lo)oda kretanja radne snage$ nastanjivanja i nostrifikacije diploma.

=msterdamskim ugovorom zajedni%ko odlu%ivanje ove dvije institucije se znatno proiruje slijede3im pitanjima4 O >egionalni razvoj. O ,ao)ra3aj i proirenje nadle0nosti u o)lasti transevropski& mre0a. O 'apoljavanje i socijalna politika. O ,tatistika. O Marinska saradnja. O 5ransparentnost$ )or)a protiv prevara i zatita podataka. O 'dravstvena zatita. O +r0avljanstvo$ slo)oda nastanjivanja i za)rana nacionalne diskriminacije. O (stra0ivanje i razvoj. Si#p$i*icira"a s'e#a od$u,iva"ja u EU
KOMISIJA predlae propise PARLAMENT prihvata ili daje amandmane KOMISIJA usvaja ili od ija SA!JET "onsulta#ije$ saradnja$ daje amandmane$ prihvata ili od ija PARLAMENT usvaja$ daje amandmane$ od a#uje Od ija Mijenja Prihvata Postaje (a"on

SA!JET
SA!JET % jedno&lasno prihvata'

% prihvata "vali)i"ovanom ve*inom ili jedno&lasno Postaje (a"on Postaje (a"on

Ne usvaja se

1.:. ,ud pravde evropski& zajednica

Evropski sud pravde 9

,ud pravde evropski& zajenica$ ili Evropski sud pravde je vr&ovna sudska institucija EU. #n ima krucijalnu ulogu u razvoju evropskog prava. #vaj organ 'ajednice zasjeda u Euksem)urgu i nadle0an je u svim slu%ajevima predvi-enim #sniva%kim ugovorima. U tim situacijama nije potre)no pri&vatanje nadle0nosti ovog suda od strane dr0ava %lanica. /ao vr&ovni promoter i %uvar komunitarnog prava ,ud svoju poziciju afirmie filozofijom federalizma. U svom sastavu ,ud pravde ima po jednog sudiju iz svake zemlje %lanice 1tako npr. u EU;7 ,ud ima ;7 sudija$ u EU;: i& je )ilo ;: itd.2. Pored nji&$ ,ud ima i opte pravo)ranioce 1u EU;: je )ilo osam nezavisni& advokata. pravo)ranilaca2. ,udije i advokati moraju )iti stru%ne i nezavisne li%nosti koji se uz pret&odni dogovor sa vladama %lanica imenuju na mandatni period od est godina. Nji&ov mandat mo0e )iti o)novljen. ,ud zasjeda plenarno i u vije3ima od po tri$ pet ili jedanaest sudija 1veliko vije3e2. #dlukom ,avjeta Evropske unije iz 19 . god. Evropskom sudu pravde je pridru0en Prvostepeni sud Evropski sud pravde je krajnja instanca razrjeavanja sporova$ sprovo-enja ugovora i implementacije regulative na cijelom podru%ju Unije. Pravni sporovi izme-u dr0ava %lanica ili sporovi %lanica sa institucijama EU se iznose pred Evropsku komisiju i ukoliko se ne mogu prona3i rjeenja$ takvi slu%ajevi idu pred ,ud pravde. Pred ,udom pravde evropski& zajednica mogu se voditi sljede3e vrste sporova4 pret&odno 1prejudicijelno2 pitanje$ postupak 1tu0)a2 za ponitenje akta$ tu0)a radi izostanka$ tu0)a z)og neispunjenja o)aveza i postupak 1tu0)a2 za utvr-ivanje vanugovorne odgovornosti.

Evropski ra,u"ovodstve"i sud


#vaj sud je najmla-a i jedna od najautoritativniji& institucija EU. 'adatak suda je kontrola stanja cjelokupni& pri&oda i ras&oda 'ajednice. >a%unovodstveni sud raspola0e drugim irokim ovla3enjima. # nekim aspektima pravnog polo0aja ovog suda govori %injenica da njegovi akti ne mogi )iti predmet tu0)e za ponitaj pred ,udom pravde evropski& zajednica. Bak je Ugovorom iz =msterdama ovom sudu dozvoljeno da$ z)og o%uvanja svoje nadle0nosti$ pokre3e postupke za ponitaj akata. Ugovor >a%unovodstvenom sudu proiruje ovla3enja u istrazi$ jer kod svakog komunitarnog ili nacionalnog organa$ fizi%kog ili pravnog lica koje upravlja komunitarnim fondovima mo0e izvriti provjeru 8na licu mjesta8. #vaj sud je ustanovljen @riselskim ugovorom 197:. a stupio je na snagu 1977. god. Ugovor je$ izme-u ostalog$ sadr0avao reforme )ud0etski& procedura i proirenje nadle0nosti ,kuptine iz ,traz)ura. institucija kontrolie zakonitost pri&oda i ras&oda 'ajednice uvidom u desetine &iljada finansijski& operacija.

10

Preko 8izjave o ta%nosti ra%una i zakonitosti i regularnosti o)avljeni& poslova8 >a%unovodstveni sud dostavlja Evropskom parlamentu i ,avjetu Evropske unije na uvid regularnost poslovanja ra%una institucija i organa koje je osnovala EU. ,ud participira u proceduri usvajanja izvjetaja Evropske komisije o izvrenju )ud0eta ,jedite Evropskog ra%unovodstvenog suda je u Euksem)urgu. (ma petnaest %lanova koji se )iraju na mandatni period od est godina od strane ,avjeta Evropske unije. U instituciji je zaposleno petnaest efova ka)ineta i isto toliko ataea a ukupno je zaposleno oko :<< radnika. /ao i drugi visoki funkcioneri Unije$ %lanovi ovog suda imaju odre-ene privilegije i pravo na imunitet$ ali podlije0u strogim pravilima suko)a interesa i o)avezi nepristrasnosti u o)avljanju poslova. Ugovor iz Nice omogu3ava ,udu da formira vije3a u cilju usvajanja pojedini& izvjetaja$ te da utvrdi interna pravila ponaanja pravilnikom koji odo)rava ,avjet Evropske unije kvalifikovanom ve3inom. >a%unovodstveni sud je jedna od najmla-i& institucija EU kojoj raste rejting i uticaj.

Osta$e i"stitucije EU
Eko"o#ski i socija$"i ko#itet /ao jedno od najstariji& konsultativni& tijela /omitet ima epitet druge evropske skuptine. >ad /omiteta je nezavisan u odnosu na druge institucije Unije. U /omitet ulaze predstavnici proizvo-a%a$ trgovaca$ zanatlija$ poljoprivrednika$ predstavnici drutveni& djelatnosti i mnogi drugi. /omitet je podijeljen u tri grupe. Prvu %ine poslodavci$ drugu radnici a tre3u grupu %ine predstavnici ostali& aktivnosti 1interesne grupe2. Po%etkom milenijuma /omitet je imao ;;; %lana a ukupan )roj zaposleni& je iznosio oko 7<<. (z)or %lanova Ekonomskog i socijalnog komiteta se vri na period od %etiri godine uz mogu3nost reiz)ora. Ugovor iz 9astri&ta je Ekonomskom i socijalnom komitetu omogu3io da zasjeda na sopstvenu inicijativu 1prije 9astri&ta pravo na sazivanje su imali isklju%ivo ,avjet Evropske unije i Evropska komisija2. /omitet je organizovan u sekcije koje razmatraju razli%ite teme$ uglavnom iz ekonomske i socijalne pro)lematike. 5 ako postoje sekcije za industriju$ socijalnu politiku$ poljoprivredu itd. Preg$ed g$asova ,$a"ica EU u Eko"o#sko socija$"o# ko#itetu Njema%ka ;4 Beka >ep. 1; Ainska 9 7. @ritanija ;4 @elgija 1; Eitvanija 9 Arancuska ;4 9a-arska 1; (rska 9 (talija ;4 Portugal 1; ,lovenija 7 Cpanija ;1 Cvedska 1; Eetonija 7 Poljska ;1 @ugarska 1; Estonija 7 >umunija 1: =ustrija 1; /ipar ! Golandija 1; ,lova%ka 9 Euksem)urg ! 6r%ka 1; +anska 9 9alta : EU ;7 D44

11

Ko#itet regio"a /omitet regiona je savjetodavno tijelo odgovorno za rjeavanje pitanja iz domena regionalne politike i regionalnog razvoja. U njegovom sastavu se nalaze predstavnici regionalni& i lokalni& tijela$ )irani na mandatni period od %etiri godine. (menuje i& ,avjet Evropske unije a na prijedlog dr0ava %lanica. Ekspanzija regionalne politike kao fundamentalne zajedni%ke politike i kontinuirani rast su)vencija koje se iz razli%iti& izvora troe na regionalni razvoj ovom /omitetu daju sve ve3i zna%aj. Uticaj mu raste i z)og kontinuiranog irenja 'ajednice$ pa je ovo komunitarno tijelo neop&odno kod usaglaavanja$ koordinacije i &armonizacije interesa 8starosjedilaca8 i zemalja koje ulaze u EU. /omitet je ustanovljen Ugovorom iz 9astri&ta. Po odred)ama tog akta /omitet regiona se o)avezno konsultuje u o)lastima gdje postoje ili se mogu uo%iti neposredni regionalni interesi. =msterdamski Ugovor je proirio i neke interne nadle0nosti. /omitet mo0e autonomno donositi svoj unutranji pravilnik )ez odo)renja ,avjeta Evropske unije. /ao i Ekonomski i socijalni komitet i /omitet regiona predstavlja tijelo %ija je uloga u evropskim integracijama i sistemu komunitarni& institucija u stalnom usponu. @roj glasova u /omitetu regiona nije podijeljen prema regionalnim parametrima 1gradacija po ovom principu je kompleksna2$ ve3 odgovara strukturi Ekonomsko socijalnog savjeta. Njema%ka 7. @ritanija Arancuska (talija Cpanija Poljska >umunija Golandija 6r%ka EU ;7 Preg$ed g$asovi ,$a"ica EU u Ko#itetu regio"a ;4 Beka >ep. 1; Ainska ;4 @elgija 1; Eitvanija ;4 9a-arska 1; (rska ;4 Portugal 1; ,lovenija ;1 Cvedska 1; Eetonija ;1 @ugarska 1; Estonija 1: =ustrija 1; /ipar 1; ,lova%ka 9 Euksem)urg 1; +anska 9 9alta D44 9 9 9 7 7 7 ! ! :

Evropska i"vesticio"a /a"ka


Evropska investiciona )anka 1E(@2 je ustanovljena 19:7. god. Ugovorom iz >ima$ osnivanjem Evropske ekonomske zajednice 1EE'2 Ugovor o Evropskoj uniji daje Evropskoj investicionoj )anci visoku &ijerar&ijsku poziciju me-u kumanitarnim institucijama$ odma& iza najvii& tijela EU. @anka svoje aktivnosti usmjerava na ravnomjerni razvoj zajedni%kog tr0ita i daje va0an doprinos ja%anju ekonomske ko&ezije$ smanjenju regionalni& razvojni& razlika itd. Miljevi Evropske investicione )anke se mogu sistematizovati prema sektorima4 O Podrka programima uravnote0enog razvoja zajedni%kog tr0ita.

12

O #)ez)e-enje finansijski& sredstava za pomo3 regionalnom razvoju. O Podrka programima od zajedni%kog interesa za ve3i )roj dr0ava %lanica EU. O ,timulisanje politike zapoljavanja pozajmicama 1=msterdamski Ugovor2 i razvoj mali& i srednji& preduze3a. O +avanje pozajmica za razvojne projekte u manje razvijenim regionima EU. O 6arantovanje vra3anja kredita koje uzima EU. O 6arantovanje za isplatu pomo3i zemljama tzv. 8tre3eg svijeta.8 O +avanje finansijski& pozajmica dr0avama kandidatima za pristupanje EU. O Podrka investicijama u funkciji afirmacije unutranje i spoljne politike EU. O Ainansijske transakcije koje doprinose razvoju zajedni%kog evropskog tr0ita ili redukciji regionalni& razlika itd. Evropska investiciona )anka 1E(@2 ima svojstvo pravnog lica. Njeno sjedite je u Euksem)urgu. U orga"i%acio"oj strukturi /a"ke do#i"iraju Savjet guver"era- te 5d#i"istrativ"i savjet i Uprav"i ko#itet! Savjet guver"era i#a k$ju,"u u$ogu u od$u,iva"ju- uo/i,aje"u %a od$u,iva"je u /a"ka#a "acio"a$"og i$i ko#ercija$"og %"a,aja! O" do"osi op)te s#jer"ice kredit"e po$itike i ci$jeve 'ar#o"i%ova"e sa ra%voje# %ajed"i,kog evropskog tr0i)ta! Ovaj orga" vr)i #o"itori"g i%vr)e"ja ti' ci$jeva i drugi' direktiva! Savjet guver"era okup$ja #i"istre koje postav$jaju dr0ave ,$a"ice EU 1jeda" #i"istar i% svake dr0ave4! 5d#i"istrativ"i savjet i#a eksk$u%iv"u "ad$e0"ost %a *i"a"sijske operacije do"osi ko"a,"e od$uke o dava"ju gara"cija- kredita i %ak$ju,e"ja ugovora! Njega ,i"i @ ,$a"ova i 18 %a#je"ika koji su "e%avis"e i ko#pete"t"e $i,"osti koje u svo# radu odgovaraju sa#o Evropskoj i"vesticio"oj /a"ci! Uprav"i ko#itet je %adu0e" %a servisira"je redov"i' d"ev"i' pos$ova! #va )anka se ne mo0e smatrati komercijalnom )ankom$ iako ona nije netr0ina institucija ili netr0ini fond. (pak$ %injenica da se njenim aktivnostima stimuliu projekti koji u se)i imaju i politi%ku komponentu$ daje za pravo onima koji ovu va0nu komunitarnu instituciju tretiraju kao netr0inu organizaciju. Pos$ed"ji kri%"i doga+aji "a svjetskoj eko"o#skoj sce"i su dopri"ije$i dodat"oj a*ir#aciji EI9! Kraj 223! a pose/"o po,etak 229! god! karakteristi,"i su po *i"a"sijski# i"terve"cija#a "acio"a$"i' v$ada vode.i' eko"o#ski' si$a- a$i i sred"je ra%vije"i' i #a$i' dr0ava! <orsira"je# %ajed"i,ki' po$itika EU- a pose/"o %ajed"i,kog tr0i)ta i regio"a$"og ra%voja- Evropska i"vesticio"a /a"ka .e i u /udu."osti predstav$jati jed"u od k$ju,"i' i"stitucija %adu0e"i' %a i#p$e#e"taciju ko#u"itar"i' po$itika!

13

Reakcija EIB na ekonomsku krizu Evropska investiciona )anka je ve3 u decem)ru ;<< . god. reagovala na irenje krize ka evropskom ekonomskom prostoru. @ord direktora E(@ je napravio #perativni plan za period ;<<9 .;<11. god. koji sad0i na%in podrke i operativne mjere prevazila0enja finansijske i ekonomske krize u %lanicama EU. 5ako 3e ukupan iznos kredita u ;<<9. i ;<1<. god. )iti pove3an za oko D<L u odnosu na nivo iz pret&odni& godina.; #)im kredita E(@ u ove dvije godine 3e iznositi po 1: milijardi evra. #vo 3e uticati na rast dodatni& investicija na nivo od oko 7; milijarde evra u ;<<9. i ;<1<. god. Procjena o o)imu dodatni& investicija proizilazi iz %injenice da se ukupno efektuirane investicije kre3u u iznosu koji je oko pet puta ve3i u odnosu na finansiranje od strane )anke. ,redstva E(@ 3e se usmjeravati u sljede3e namjene4 dodatnu podrku razvoju mali& i srednji& preduze3a$ investicije u energetiku$ infrastrukturu$ sao)ra3aj i sprje%avanje klimatski& promjena. +io dodatni& kredita 3e se usmjeriti u podrku zemljama Mentralne i isto%ne Evrope za rjeavanje pro)lema konvergencije i rast rezervi. Namjena P$a"ira"i o/i# u$aga"ja i "ivo i"vesticija EI9 +odatno godinje finansiranje +odatno ukupno investiranje za ;<<9. i ;<1<. 1godinje u u ;<<9. i ;<1<. 1godinje u milijardama evra2 milijardama evra2 D$: 14

9ala i srednja Preduze3a Energija$ infrastruktura$ transport$ klimatske promj. /onvergencija >ezerve Ukupno

! ;$: D 1:

D! 1< 1; 7;

(z pret&odne ta)ele se mo0e zaklju%iti$ da se kreditna sredstva kojim E(@ djeluje na zajedni%kom tr0itu radi neutralizacije finansijske krize usmjeravaju prema ta%no definisanim o)lastima. Na prvi pogled je vidljivo da je rije% o intervencijama strukturnog karaktera$ to je i razumljivo$ o)zirom na ulogu E(@ u finansijskom sektoru EU. >eakcija )anke je dala poruku u ime EU da 3e )iti upotrije)ljene sve raspolo0ive mjere od)rane evropskog ekonomskog i finansijskog prostora.

U 2007. o!. E"# je plasirala sre!stva u ukupno$ iznosu o! 47%8 $ilijar!i evra za projekte realiza&ije &iljeva zaje!ni'ki( politika. )a potrebe ze$alja EU27 plasirano je 41%4 $ilijar!e evra ili 87* sre!stava.

14